Panduan Sunscreen Lengkap: Maksud SPF dan PA, Jumlah Sapuan Tepat serta Salah Faham yang Biasa Berlaku

Sunscreen adalah produk penjagaan kulit paling terbukti untuk melambatkan penuaan. Tetapi ramai yang tidak pasti sama ada nombor SPF yang tinggi memang lebih baik, apa itu PA, dan berapa banyak yang perlu disapu. Kalau silap faham, walaupun rajin menyapu, kesan yang diperoleh boleh berkurangan sehingga separuh sahaja.

Perkara paling penting dahulu, sunscreen adalah antara sedikit sahaja produk kecantikan yang benar-benar terbukti secara saintifik mampu mengurangkan penuaan kulit dan risiko kanser kulit. Satu tabiat mudah ini, iaitu menyapu sunscreen setiap hari, boleh memberi kesan yang lebih besar kepada kulit dalam 10 tahun akan datang berbanding rawatan mahal sekalipun. Cuma, untuk mendapat perlindungan yang tertera pada bekas, sunscreen perlu disapu dengan jumlah yang cukup dan disapu semula pada masanya. Mari kita huraikan satu persatu berdasarkan kajian sebenar, mulai maksud SPF dan PA, cara dan jumlah sapuan yang betul, perbezaan antara sunscreen kimia dan fizikal, sehingga salah faham yang biasa berlaku.

Apa sebenarnya maksud SPF dan PA?

Kedua-dua label ini menghalang jenis sinar ultraungu yang berbeza. Secara asasnya, sinar ultraungu terbahagi kepada dua jenis. UVB membakar permukaan kulit dan menyebabkan kemerahan, serta dikaitkan rapat dengan kanser kulit, manakala UVA meresap lebih dalam ke lapisan kulit dan menyebabkan penuaan seperti kedutan dan masalah pigmentasi. UVA malah mampu menembusi lebih separuh sinar melalui cermin tingkap.

SPF menunjukkan sejauh mana produk menghalang UVB. Ramai menyangka semakin tinggi nombor, semakin kuat perlindungannya, tetapi perbezaan sebenar dari segi kadar perlindungan tidak sebesar yang disangka. SPF 15 menghalang sekitar 93%, SPF 30 sekitar 97%, dan SPF 50 sekitar 98%. Menaikkan daripada SPF 30 kepada 50 sebenarnya hanya menambah kira-kira 1 mata peratusan sahaja. Selain itu, SPF bukan menunjukkan tempoh masa perlindungan, tetapi tahap kekuatan perlindungan, jadi walaupun SPF tinggi, sunscreen tetap perlu disapu semula.

PA pula adalah gred perlindungan daripada UVA, ditunjukkan dengan bilangan tanda tambah. Semakin banyak tanda tambah, semakin kuat perlindungan terhadap UVA, dan PA empat tanda (++++) adalah gred paling tinggi. Bagi mereka yang mementingkan penuaan kulit, elok tidak hanya melihat SPF, tetapi turut ambil kira gred PA. Ringkasnya, SPF berfungsi menghalang pembakaran kulit dan kanser kulit, manakala PA berfungsi menghalang penuaan, mudah untuk diingat begini.

Berapa banyak dan sekerap mana perlu disapu?

Bahagian yang paling kerap terlepas pandang ialah jumlah sapuan. SPF diukur di makmal dengan menyapu sekitar 2 miligram sunscreen bagi setiap sentimeter persegi kulit, iaitu jumlah yang agak banyak. Tetapi dalam kehidupan sebenar, kebanyakan orang hanya menyapu antara satu perempat hingga separuh daripada jumlah itu.

Masalahnya, apabila jumlah sapuan berkurangan, kesan perlindungan turut menurun dengan lebih drastik. Kalau disapu terlalu nipis, produk yang tertera SPF 50 sekalipun boleh memberikan perlindungan sebenar setakat SPF 15 atau kurang, iaitu sekitar satu pertiga sahaja daripada yang tertera pada label. Bermakna, walaupun rajin menggunakan produk SPF 50, perlindungan sebenar yang diterima mungkin lebih rendah daripada yang disangka.

Oleh itu, menyapu dengan cukup jauh lebih penting daripada memilih nombor SPF yang tinggi. Untuk muka dan leher, jumlah yang disyorkan ialah kira-kira satu perempat sudu teh, atau senilai dua jari (jari telunjuk dan jari hantu). Ia mungkin terasa banyak pada mulanya, tetapi setelah biasa, jumlah ini akan menjadi kebiasaan. Sunscreen juga perlu disapu semula setiap 2 jam, dan disapu semula sebaik sahaja selepas berpeluh atau selepas terkena air. Buang tabiat menyapu sekali pada waktu pagi lalu berharap perlindungan itu bertahan sepanjang hari. Menyapu dengan cukup dan kerap adalah jauh lebih berkesan berbanding menyapu nipis tetapi bergantung pada nombor SPF yang tinggi.

Apa beza sunscreen kimia dan fizikal?

Sunscreen secara umumnya terbahagi kepada dua jenis. Sunscreen kimia (organik) menyerap sinar ultraungu dan menukarkannya kepada haba sebelum dilepaskan daripada kulit, teksturnya ringan dan lut sinar, sesuai digunakan di bawah solekan. Sunscreen fizikal (tak organik) pula menggunakan bahan seperti zink oksida atau titanium dioksida untuk memantulkan sinar ultraungu, kurang mengiritasi jadi sesuai untuk kulit sensitif atau kanak-kanak. Namun ia kadangkala meninggalkan kesan putih atau white cast pada kulit.

Baru-baru ini, satu kajian yang mendapati bahan sunscreen kimia dikesan dalam darah menjadi topik hangat. Dalam kajian itu, selepas sunscreen disapu dengan cukup ke seluruh badan, sebahagian bahan didapati wujud dalam darah pada kepekatan yang melebihi paras rujukan tertentu. Namun begitu, institusi yang menjalankan kajian tersebut serta FDA Amerika Syarikat turut menegaskan bahawa "dikesan tidak semestinya bermaksud berbahaya, dan ini bukan alasan untuk berhenti menggunakan sunscreen".

Sunscreen kimia telah digunakan secara meluas dan selamat sekian lama, dan sehingga kini belum ada bukti nyata bahawa ia memudaratkan. Namun jika masih risau atau kulit tergolong sensitif, sunscreen fizikal seperti yang berasaskan zink oksida boleh menjadi pilihan. Yang paling penting ialah tetap menyapu sunscreen setiap hari, apa jenis sekalipun, kerana tidak menyapu langsung bukanlah jawapan yang lebih baik.

Adakah sunscreen benar-benar mencegah penuaan dan kanser kulit?

Di sinilah letaknya kekuatan sebenar sunscreen. Bukan sekadar dakwaan pemasaran, kesannya dibuktikan melalui kajian yang direka dengan teliti.

Mula dengan penuaan kulit. Terdapat satu kajian yang membahagikan lebih 900 orang dewasa kepada dua kumpulan, satu kumpulan disuruh menyapu sunscreen setiap hari, manakala satu lagi hanya menyapu apabila perlu, dan pemerhatian dijalankan selama 4.5 tahun. Hasilnya, kumpulan yang menyapu setiap hari mengalami penuaan kulit 24% lebih sedikit. Ini bermaksud kedutan dan tekstur kulit mereka bertambah baik dan tidak memburuk secepat kumpulan yang lain. Perbezaan sebesar ini hanya dalam masa 4.5 tahun, jadi jika dikumpulkan selama 10 atau 20 tahun, jurangnya pasti jauh lebih besar.

Kesan mencegah kanser kulit turut disahkan. Dalam satu kajian susulan jangka panjang di kawasan yang sama, kumpulan yang menyapu sunscreen setiap hari mencatatkan penurunan sekitar 40% dalam kejadian karsinoma sel skuamosa. Lebih menarik lagi, risiko melanoma invasif turut menurun dengan ketara. Kes melanoma memang sedikit jadi tafsirannya perlu berhati-hati, tetapi arah keputusannya jelas. Perkara yang menarik untuk diperhatikan ialah hasil ini datang daripada kumpulan yang menyapu setiap hari, berbanding kumpulan yang hanya menyapu sesekali sahaja. Ini menunjukkan bahawa yang penting bukan menyapu sekali-sekala, tetapi konsisten menyapunya setiap hari. Dengan satu tabiat mudah ini, kita boleh melambatkan penuaan sekaligus mengurangkan risiko kanser kulit, jadi sunscreen memang salah satu pelaburan kesihatan yang paling berbaloi.

Apakah salah faham yang biasa berlaku?

Betulkan beberapa salah faham yang kerap berlaku dan kesan sunscreen boleh meningkat dengan ketara.

Pertama, tanggapan "kalau SPF tinggi, tak perlu sapu semula sepanjang hari". Ini silap kerana SPF menunjukkan tahap kekuatan, bukan tempoh masa, jadi walau setinggi mana sekalipun nombornya, sunscreen tetap perlu disapu semula setiap 2 jam, dan sebaik sahaja selepas berpeluh atau terkena air. Kedua, tanggapan "tak perlu sunscreen kalau berada di dalam bilik atau pada hari mendung". Sinar UVA yang menyebabkan penuaan mampu menembusi lebih separuh sinar melalui cermin tingkap, dan turut menembusi awan pada hari mendung. Bagi yang bekerja lama berhampiran tingkap atau sering berada di luar pada hari mendung, sunscreen tetap perlu disapu untuk mengelakkan penuaan kulit.

Ketiga, ramai berasa sukar untuk menyapu semula sunscreen apabila sudah bersolek. Memang tidak semudah itu, tetapi ada caranya. Sunscreen berbentuk serbuk (powder), cushion, atau stik boleh disapu semula dengan cara ditepuk perlahan tanpa merosakkan solekan secara ketara. Walaupun tidak sesempurna sapuan pertama, ia masih jauh lebih baik daripada langsung tidak disapu semula.

Keempat, harapan terhadap "sunscreen makanan" atau suplemen. Suplemen yang mengandungi bahan antioksidan mungkin membantu, tetapi kesannya tidak sekuat sunscreen yang disapu untuk menghalang sinar ultraungu secara langsung. Anggaplah ia sebagai sokongan tambahan sahaja, manakala sunscreen yang disapu tetap perlu menjadi asas utama. Cukup dengan mengetahui empat perkara ini sahaja, kesan produk yang sama pun boleh meningkat dengan ketara.

Bagaimana cara sapuan sunscreen yang betul?

Peraturannya mudah sahaja: sapu setiap hari, sapu dengan cukup, dan sapu dengan kerap. Untuk penggunaan harian, pilih produk perlindungan meluas (broad spectrum) dengan SPF 30 ke atas dan gred PA yang tinggi. Pada hari yang lama berada di luar, sebaiknya gunakan produk SPF 50 yang tahan air (water resistant). Bagi kulit sensitif atau kanak-kanak, sunscreen fizikal berasaskan zink oksida lebih sesuai. Setiap produk mempunyai tekstur dan kesan akhir yang berbeza, jadi cuba beberapa jenis dan pilih yang paling selesa untuk disapu setiap hari tanpa rasa berat hati.

Jumlah dan masa sapuan adalah kunci utama. Sapu sebanyak dua jari untuk muka dan leher, dan sapu semula setiap 2 jam, atau sebaik sahaja selepas berpeluh atau bermain air. Sepandai mana pun produk yang digunakan, satu sapuan nipis sahaja tidak akan memberikan kesan yang tertera pada label. Memandangkan ia digunakan setiap hari, memilih tekstur yang selesa dan tidak menyusahkan juga menjadi rahsia untuk kekal konsisten.

Jangan bergantung sepenuhnya kepada sunscreen sahaja untuk melindungi kulit. Gabungkan dengan topi, cermin mata hitam, tempat teduh, serta tabiat mengelak waktu tengah hari ketika sinar matahari paling terik, dan hasilnya akan jauh lebih menyeluruh. Ingatlah bahawa satu tabiat kecil, iaitu menyapu sunscreen, boleh mengubah keadaan kulit dalam 10 tahun akan datang, jadi beberapa saat usaha setiap pagi memang berbaloi. Mulakan hari ini, sapu dengan cukup dan lakukan secara konsisten.