Kesan arbutin untuk mencerahkan kulit, kenapa baru nampak selepas beberapa minggu?

Arbutin adalah nama yang kerap muncul dalam senarai bahan produk pencerah kulit. Namanya diambil sempena tumbuhan uva ursi (bearberry), iaitu daun pokok yang bermaksud "anggur beruang", tempat bahan ini mula-mula ditemui.

Namun begitu, arbutin sendiri sebenarnya tidak begitu kuat menghakis pigmen kulit. Sebaliknya, ia bertindak dengan bertukar secara perlahan kepada satu sebatian lain di dalam kulit, iaitu hydroquinone, bahan pencerah yang sudah lama dikenali. Mengapa arbutin memilih cara kerja sebegini? Mari kita fahami mekanismenya satu demi satu.

Bagaimana pigmen bertimbun?

Pigmen yang menentukan warna kulit ialah melanin. Melanin berfungsi sebagai semacam payung pelindung yang menghalang sinar UV daripada merosakkan DNA di lapisan dalam kulit.

Sel yang menghasilkan melanin dipanggil melanocyte. Di dalam sel ini terdapat enzim tyrosinase, yang menangkap asid amino tirosin dan memulakan langkah pertama penukarannya kepada melanin. Apabila kulit terdedah kepada sinar UV atau mengalami keradangan, enzim ini menjadi lebih aktif dan pigmen akan bertimbun lebih tebal di kawasan tersebut.

Melasma, bintik hitam, dan kesan gelap selepas jerawat kebanyakannya terhasil kerana tyrosinase bekerja lebih kuat dan lebih lama di kawasan tersebut. Itulah sebabnya kebanyakan bahan pencerah bersaing dari segi sejauh mana ia mampu meredakan aktiviti enzim ini.

Kenapa arbutin ada glukosa?

Dari segi kimia, arbutin ialah hydroquinone yang bergabung dengan satu molekul glukosa. Struktur seperti ini dipanggil glycoside. Cara paling mudah untuk memahaminya, anggap ia sebagai hydroquinone yang dibalut dengan baju gula.

Hydroquinone amat berkesan merencat tyrosinase, sekali gus memberikan kesan pencerahan yang jelas. Namun jika digunakan dalam bentuk tulen, ia boleh menyebabkan kerengsaan kulit yang ketara, dan penggunaan jangka panjang pada kepekatan tinggi kadangkala membawa risiko ochronosis, iaitu perubahan warna kulit kelabu kebiruan yang jarang berlaku tetapi serius.

Arbutin membalut hydroquinone dengan glukosa supaya bahan ini tidak terlepas serentak ke dalam kulit. Enzim di dalam kulit kemudian akan menanggalkan baju ini secara perlahan, membenarkan hydroquinone dibebaskan sedikit demi sedikit. Ringkasnya, arbutin memilih untuk melepaskan bahan ini secara beransur-ansur, bukan mencurahkannya serentak.

Bagaimana arbutin sengaja bertindak perlahan?

Apabila arbutin bersentuh dengan kulit, enzim β-glucosidase yang terdapat pada kulit akan memutuskan ikatan antara glukosa dan hydroquinone secara beransur-ansur. Enzim ini berbeza daripada tyrosinase yang menghasilkan pigmen. Melalui proses ini, hydroquinone terhasil dalam kuantiti yang sangat kecil.

Jumlah hydroquinone yang terhasil dengan cara ini jauh lebih sedikit berbanding produk hydroquinone tulen. Oleh itu, kerengsaan berkurangan, tetapi kelajuan kesannya juga turut perlahan. Boleh dikatakan ia adalah pertukaran antara keselamatan dan kelajuan.

Arbutin turut merencat tyrosinase dengan cara yang agak unik. Oleh sebab strukturnya menyerupai tirosin, enzim ini kadangkala tertipu dan menangkap arbutin sebagai ganti tirosin sebenar, lalu membazirkan usahanya. Ia seperti memasukkan kunci palsu yang tidak sepadan ke dalam mangga, sekadar menghalang kunci sebenar daripada masuk.

Apa beza alpha arbutin dan beta arbutin?

Kebanyakan produk di pasaran meletakkan label alpha atau beta di hadapan nama arbutin. Kedua-duanya ialah isomer yang hanya berbeza dari segi arah pertautan molekul glukosa.

• Beta arbutin: bentuk semula jadi yang terdapat pada tumbuhan seperti uva ursi. Kelajuan β-glucosidase memutuskan ikatan ini agak perlahan.
• Alpha arbutin: hampir tidak wujud secara semula jadi, jadi ia kebanyakannya dihasilkan secara sintetik melalui tindak balas enzim. Daya ikatannya dengan tyrosinase lebih kuat berbanding beta arbutin, sehingga dilaporkan bertindak lebih efisien walaupun pada kepekatan yang sama.
• Deoxyarbutin: bahan sintetik sepenuhnya dalam kumpulan yang serupa. Ia tidak mempunyai cincin glukosa, jadi bertindak lebih kuat, tetapi kestabilannya memerlukan perbincangan tersendiri.

Jadi, jika senarai bahan produk mencatatkan alpha arbutin, boleh difahami bahawa bahan ini bertindak sedikit lebih aktif berbanding beta arbutin pada kepekatan yang sama.

Bila kesan arbutin mula kelihatan?

Oleh sebab arbutin bertindak secara perlahan-lahan, kesannya juga muncul dengan kadar yang santai. Walaupun digunakan secara konsisten, perubahan yang ketara biasanya mengambil masa antara 4 hingga 12 minggu untuk kelihatan.

Tempoh ini diperlukan atas dua sebab. Pertama, proses arbutin bertukar kepada hydroquinone dan merencat tyrosinase itu sendiri mengambil masa. Kedua, melanin yang sudah terbentuk dan tertimbun di permukaan kulit hanya akan pudar apabila sel kulit mati tertanggal secara semula jadi, dan kitaran penggantian sel kulit ini sendiri mengambil masa lebih kurang 4 minggu.

Oleh itu, produk arbutin sebaiknya tidak dinilai dalam masa 2 minggu, sebaliknya perlu digunakan secara konsisten selama satu musim, iaitu sekurang-kurangnya 2 hingga 3 bulan, untuk benar-benar menilai perubahannya. Jika penggunaan dihentikan di pertengahan jalan, enzim tersebut boleh kembali aktif dan pigmen boleh perlahan-lahan muncul semula.

Apa yang perlu dipadankan bersama arbutin?

Arbutin memang kurang merengsakan berbanding hydroquinone, tetapi perkara yang perlu dijaga semasa menggunakan bahan pencerah tetap sama.

• Sunscreen wajib digunakan bersama. Sinar UV boleh mengaktifkan semula tyrosinase, jadi jika arbutin digunakan tanpa perlindungan UV, kelajuan pembentukan pigmen dan kelajuan perencatannya akan saling meniadakan, menyebabkan kesan sukar dilihat.
• Arbutin sering digabungkan dengan bahan pencerah lain seperti niacinamide dan tranexamic acid. Oleh sebab setiap bahan menyasarkan peringkat pembentukan melanin yang berbeza, gabungan ini boleh saling melengkapi.
• Jika digunakan bersama bahan yang membantu pertukaran sel kulit seperti retinol, kelajuan melanin sedia ada terlerai daripada permukaan kulit turut meningkat, jadi perubahan boleh dirasai sedikit lebih cepat.
• Semasa mula menggunakannya, digalakkan untuk memulakan dengan jumlah yang sedikit dan memerhatikan selama beberapa hari sama ada kulit menjadi kemerahan atau rasa pedih. Ini kerana keadaan penghalang kulit setiap orang berbeza, jadi tahap tindak balas juga berlainan.

Adakah pigmen kembali bila berhenti guna?

Pigmen yang telah dicerahkan dengan arbutin boleh perlahan-lahan kembali muncul jika penggunaannya dihentikan sepenuhnya. Ini kerana tyrosinase yang menghasilkan pigmen tidak hilang terus, sebaliknya hanya direncat buat sementara waktu.

Oleh itu, ramai yang terus menggunakannya bersama sunscreen sebagai langkah penyelenggaraan walaupun sudah melihat perubahan yang ketara. Namun, jika menggunakan produk berkepekatan tinggi dalam jangka masa panjang, adalah lebih selamat untuk mendapatkan pemeriksaan berkala di klinik dermatologi. Ministry of Food and Drug Safety (MFDS) Korea menetapkan had atas kepekatan arbutin yang dibenarkan dalam produk kosmetik, jadi memilih produk dalam had tersebut tidak perlu terlalu dirisaukan.

Pada akhirnya, arbutin bukanlah bahan yang menghakis pigmen secara pantas dan dramatik, sebaliknya ia adalah bahan pencerah yang sengaja diperlahankan supaya boleh digunakan dengan selamat untuk jangka masa yang panjang. Dengan memahami perkara ini, tempoh menunggu pun terasa kurang membebankan.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), dan Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).