Дисгидротик экземийн шалтгаан, алганы цэврүү хөлснөөс болдог уу?

Хурууны үзүүр гэнэт загатнаад, хурууны хажуу болон алгын дээгүүр будаа шигтгий жижиг бөмбөлгүүд эгнэн гарч ирсэн бол дисгидротик экзем гэж эргэлзэж болно. Бөмбөлгүүд тунгалаг, чанга, амархан хагардаггүй, гараар хүрэхэд ширүүн мэдрэгддэг. Загатнаа эхлээд ирж, дараа нь бөмбөлөг гардаг тул эхэндээ гар хатсан юм байх гэж өнгөрөөчихдөг тохиолдол ч олон.

Нэрийг нь сонсоод л хөлс гарахад асуудал гарч бөмбөлөг үүсдэг өвчин мэт санагдана. Гэвч энэ нь эрт дээр үед буруу тавигдсан нэр төдий, жинхэнэ шалтгаан нь хөлсний булчирхайтай холбоогүй. Яагаад ийм ойлголт буруу тогтсон, жинхэнэ механизм нь юу вэ, хэрхэн арчилбал дахилтыг багасгаж болох талаар нэг бүрчлэн авч үзье.

Цэврүү яагаад алганд гардаг вэ?

Дисгидротик экземийн бөмбөлөг бараг үргэлж алга, хурууны хажуугийн арьс, ул хөлөнд л гардаг. Мөр, нүүрний арьсанд ижил өвчин байсан ч ийм маягаар бөмбөлөг үүсдэггүй. Учир нь тэр хэсгийн арьсны бүтэц өөр байдаг.

Алга, улын эпидермисийн гаднах давхарга буюу үхсэн эсийн давхарга (керотин давхарга) бусад хэсгээс хамаагүй зузаан байдаг. Байнга үрэгдэж, дарагдаж, атгагддаг хэсэг тул бие нь тусгайлан зузаан болгож хамгаалдаг. Гэтэл яг энэ зузаан давхарга л асуудлыг үүсгэдэг. Арьсны дотор үрэвсэл гарахад шингэн шүүрч гардаг боловч керотин давхарга зузаан байвал энэ шингэн гаднаа гарч чадахгүй, арьсны дотор хоригдоно. Хоригдсон шингэн жижиг олон уутанд цуглран чанга бөмбөлөг болдог.

Шүхрийн даавуун дор ус хуримтлагах жишээ бодоход ойлгомжтой. Усанд нэвчдэггүй даавуу чанга байх тусам ус гадагшлахгүй, дотроо бүлтгэрч дэвждэг. Керотин давхарга яг тэр нэвчдэггүй даавууны үүрэг гүйцэтгэдэг гэж ойлгоход болно.

Дисгидротик экзем хөлснөөс болдог уу?

Дисгидротик экземийн англи нэр нь их хөлс гарах өвчинтэй холбоотой утга агуулдаг. Хуучин үеийн эмч нар хөлсний булчирхайн ам бөглөрч, хөлс арьсны дотор хуримтлагдснаас бөмбөлөг үүснэ хэмээн таамаглаж байсан. Нэр нь ийм байдлаар тогтсон шалтгаан нь энд байгаа юм.

Гэвч дараа нь эд эсийн шинжилгээгээр хийсэн судалгаагаар энэ таамаглал зөв биш гэдэг нь тодорхой болсон. Бөмбөлгийн доторх шингэн болон эргэн тойрны эд эсийг нарийн шинжлэхэд хөлсний булчирхай, хөлс гарах суваг өөрөө хэвийн байгаа нь харагдсан. Бөмбөлөг нь хөлс дамждаг зам дээр биш, эпидермисийн дотор, эсийн хоорондох зайд үүсдэг байлаа.

Гар их хөлддөг хүмүүст дисгидротик экзем илүү олон тохиолддог нь үнэн. Гэхдээ энэ нь хөлс өөрөө бөмбөлөг үүсгэх материал болдогтойгоо холбоогүй, харин хөлс байнга гарснаар арьс чийглэг болж, цочрол болон үрэвсэл амархан үүсэх орчин бүрддэгтэй холбоотой гэж тайлбарладаг. Өөрөөр хэлбэл хөлс нь зөвхөн дохио татаад өгдөг ач холбогдолтой, бөмбөлгийг шууд бүтээдэг түүхий эд биш.

Цэврүү дэгдэх үйл явц

Дисгидротик экземийн жинхэнэ мөн чанар нь спонгиоз хэмээх үрэвслийн урвал юм. Спонгиоз гэдэг нь арьсны эсийн хоорондох зайд ус нэвчиж, хуванцар шиг хөвж дэвших байдлыг хэлдэг.

Арьсны дотоод дархлааны эс ямар нэгэн цочролыг гадны бодис гэж таньвал, тэр газар руу үрэвслийн дохио илгээдэг. Энэ дохионы дагуу судаснаас чийг, үрэвслийн бодис шүүрч, эсийн хоорондох зай ус шингээж хуванцар шиг бүлтэйнэ. Энэ бүлтгэр хэсэг цуглран жижиг бөмбөлөг болдог.

Энгийн арьс дээр ийм зэрэгтэй бүлтгэр аажмаар керотин давхаргын гаднах гадаргуу руу гарч арилдаг. Гэвч дээр дурдсанчлан алга, ул нь керотин давхарга зузаан тул гарах зам бөглөрдөг. Тиймээс өөр хэсэгт хөнгөн өнгөрөх байсан үрэвсэл ч энэ хэсэгт нүдэнд харагдах чанга бөмбөлөг болж үлддэг.

Дисгидротик экземийг хүндрүүлдэг хүчин зүйлс

Дисгидротик экзем зөвхөн нэг шалтгаанаас үүсдэггүй. Хэд хэдэн хүчин зүйл давхцаж, дархлааны урвал амархан асаагдах нөхцөл байдал үүсгэдэг. Дараах хүчин зүйлс хамтдаа нөлөөлдөг гэж тооцогддог.

• Атопик дерматитийн түүхтэй байх: атопик дерматиттай хүний арьсны хамгаалалтын тор угаасаа сул тул бага зэргийн цочролд ч үрэвслийн урвал амархан гардаг.
• Никель, кобальт зэрэг металлтай хүрэлцэх: гоёл чимэглэл, зоос, застёгка зэрэгт агуулагдах металлд харшилтай бол хүрэлцсэн газраас гадна алган дээр ч бөмбөлөг зэрэгцэн гардаг тохиолдол бий. Биед шингэсэн металлын бодист дархлааны урвал өргөн хүрээнд тархдагтай холбоотой гэж тайлбарладаг.
• Хөлийн мөөгөнцрийн халдвар зэрэг: халдвар байгаа хэсгээс алс хол байгаа гарт ч бөмбөлөг гарч болно. Дархлааны систем мөөгөнцрийн бодист хариу үзүүлж, тэр дохио бусад хэсгийн арьс руу тархах үзэгдэл гэж ойлгож болно.
• Ус, угаалгын нунтаг, цочроогч бодистой байнга хүрэлцэх: аяга угаах, цэвэрлэгээ хийдэг гарын арьс дахин дахин угаагдаж нимгэрч, тэр хэмжээгээр цочролд эмзэг болдог.

Стресс ч нөлөөлөх үү?

Дисгидротик экземтэй хүмүүсийн ихэнх нь стресс ихтэй үед бөмбөлөг дахин гардаг гэж ярьдаг. Сэтгэл санааны дарамт болон арьсны бөмбөлөг эхлээд харахад хамааралгүй мэт боловч, бодит байдалд биеийн дохионы системээр холбогддог.

Стресстэй байхад кортизол хэмээх дааврын (бие тэнцвэргүй, түгшүүртэй үед ялгардаг стрессийн дааврын) шүүрэл нэмэгддэг. Энэ даавар угаасаа үрэвслийг дарах ёстой боловч стресс удаан үргэлжлэхэд харин ч дархлааны зохицуулга алдагдаж, арьсны үрэвслийн урвал мэдрэмтгий болдог. Мөн арьсны хамгаалалтын тор барих шаардлагатай липидийн үйлдвэрлэл ч стресстэй үед хойш тавигддаг.

Үр дүнд нь тор сулрах, дархлаа мэдрэмтгий болох хоёр давхцаж, ердийн үед даамжирч өнгөрөх цочролд ч бөмбөлөг амархан гардаг. Замын бүх нарийн механизм тодорхой болоогүй ч, стресстэй үед дахилт өсдөг хандлага клиникт байнга ажиглагддаг.

Дисгидротик экзем хэдэн хоногт эдгэх вэ?

Дисгидротик экземийн бөмбөлөг ихэвчлэн өөрөө сайжирдаг өвчин. Бөмбөлөг өөрөө ерөнхийдөө 2-3 долоо хоногийн дотор намждаг бөгөөд тэр хэсэг хуурай хальс шиг хальслан цэвэрлэгддэг.

Гол асуудал нь шалтгаан нь арилаагүй бол бөмбөлөг дахин дахин давтагддагт байдаг. Ижил газарт бөмбөлөг олон удаа гарвал арьс улам зузаарч, хагарч, архаг экзем шиг өөрчлөгддөг. Ийм болбол сэргэх хугацаа ч уртасч, зохих арчилгаа хийгдэхгүй бол хэдэн сараас илүү хугацаагаар шинж тэмдэг дэгддэг, намждаг байдлаар үргэлжилж болно.

Тиймээс дисгидротик экземийг зөвхөн нэг удаагийн бөмбөлгийг намжаах биш, дахилт үүсгэдэг хүчин зүйлсийг хамт удирдах нь илүү чухал.

Дисгидротик экземийг хэрхэн эмчилдэг вэ?

Эмчилгээний эхний сонголт бол орон нутгийн кортикостероид тос юм. Үрэвслийн урвалыг өөрийг нь намжааж, шингэн шүүрэхийг багасгаж, бөмбөлөг том болохоос өмнө тайвшруулах үүрэгтэй.

Бөмбөлөг чанга, загатнаа хүчтэй эхэн үед хүйтэн усаар нойтолсон алчуураар хүйтэн шахуур хийвэл тустай. Судас агших нь үрэвслийн бодис тэр газар руу цугларахыг багасгадаг тул.

Шинж тэмдэг хүнд, олон дахин давтагддаг тохиолдолд хэт ягаан туяа ашигласан фототерапи хэрэглэдэг ч бий. Хэт ягаан туяа арьсны дотоод хэт мэдрэмтгий дархлааны урвалыг аажмаар намжаах зарчимтай бөгөөд үр дүнд хүрэхийн тулд ерөнхийдөө хэдэн долоо хоногоос 20 долоо хоног хүртэл тогтмол хийлгэх шаардлагатай гэж тайлбарладаг. Маш хүнд тохиолдолд богино хугацаанд амаар уух кортикостероид хамтад нь хэрэглэдэг ч энэ нь урт хугацааны арга биш.

Дахилтыг багасгах амьдралын арчилгаа

Дисгидротик экземийн хувьд эмчилгээ шиг өдөр тутмын арчилгаа ч дахилтын давтамжид нөлөөлдөг. Дараах зуршил тустай гэж зөвлөж байна.

• Никель ихтэй гоёл чимэглэл, бүсний тоок, зоостой шууд хүрэлцэхийг багасгах. Хүрэлцээ багасах тусам дархлаа хариу үзүүлэх шалтгаан бага болно.
• Гар угаасны дараа тэр даруй чийгшүүлэгч түрхэж, тор дахин бүрдүүлэх. Чийг хатах явцад арьс улам хуурайших цагийг богиносгох нь гол зорилго.
• Аяга угаах, цэвэрлэгээ хийхдээ зөөлөн угаалгын нунтаг хэрэглэж, бээлий өмсөх. Угаалгын бодис керотин давхаргын липидийг угаах цагийг богиносгодог.
• Хөлийн мөөгөнцрийн халдвартай бол түүнийг ч зэрэгцүүлж эмчлэх. Алс хол дархлааны урвалыг өдөөх шалтгааныг арилгах арга.
• Стресстэй үед ердийнхөөс илүү гарын чийгшил, цочролоос зайлсхийхэд анхаарах. Тор сулраад байгаа үе тул бага зэргийн цочролд ч хурдан хариу үзүүлдэг.

Ийм арчилгаа нь бөмбөлгийг бүрмөсөн арилгах гэхээсээ илүү, дахилт хүртэлх хугацааг сунгаж, хүнд хэлбэрт шилжихээс сэргийлэх үүрэг гүйцэтгэдэг. Хурдан сайжрахыг хүлээхээс илүү тогтмол арчилгаа хийх нь эцэст нь илүү тайван гар авчирдаг.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).