ຢາຫ້າມເລືອດ Tranexamic Acid ກາຍມາເປັນຢາກິນ-ຢາທາແກ້ຝ້າໄດ້ແນວໃດ ແລະ ຕ່າງກັນແນວໃດ

ເມື່ອໄດ້ຍິນຊື່ tranexamic acid ຄັ້ງທຳອິດ ຫຼາຍຄົນຄົງຮູ້ສຶກແປກຫູ ເພາະຟັງແລ້ວບໍ່ຄ້າຍກັບເລື່ອງຄວາມງາມເລີຍ. ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວສານຕົວນີ້ຖືກນຳໃຊ້ຢູ່ໃນວົງການແພດມາດົນນານ ໃນຈຸດປະສົງທີ່ບໍ່ກ່ຽວຫຍັງກັບຜິວພັນເລີຍ. ນັບແຕ່ຖືກນຳສະເໜີຄັ້ງທຳອິດຢູ່ປະເທດຍີ່ປຸ່ນໃນປີ 1962, ຫຼາຍກວ່າ 60 ປີມາແລ້ວ ມັນຄືຢາຫ້າມເລືອດທີ່ໝໍໃຊ້ຫຼຸດເລືອດອອກຫຼັງຜ່າຕັດ ຫຼື ຄວບຄຸມການອອກປະຈຳເດືອນຫຼາຍເກີນໄປໃນຜູ້ຍິງ.

ແຕ່ຫຼັງຈາກທີ່ໝໍສັງເກດເຫັນວ່າ ຄົນເຈັບທີ່ກິນຢາຫ້າມເລືອດຊະນິດນີ້ຢູ່ ມີຝ້າຈາງລົງໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ ເລື່ອງກໍ່ເລີ່ມປ່ຽນໄປ. ຖ້າເຂົ້າໃຈວ່າສານທີ່ຫ້າມເລືອດໄດ້ ມີຫຍັງກ່ຽວຂ້ອງກັບການສະສົມສີສັນຢູ່ໃບໜ້າ ກໍ່ຈະເຫັນເຫດຜົນທີ່ tranexamic acid ຖືກນຳມາໃຊ້ແກ້ຝ້າຢ່າງເປັນທຳມະຊາດ.

ຝ້າບໍ່ແມ່ນແຕ່ບັນຫາສີຜິວທຳມະດາບໍ?

ຫຼາຍຄົນມັກເຂົ້າໃຈງ່າຍໆວ່າ ຝ້າຄືການສະສົມເມລານິນຫຼາຍເກີນໄປ. ແຕ່ຖ້າເບິ່ງຜິວທີ່ເປັນຝ້າຢ່າງລະອຽດ ຈະເຫັນວ່າມັນບໍ່ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງເມລານິນຢ່າງດຽວ.

ບໍລິເວນທີ່ເປັນຝ້າ ເຊວເມລານິນ (ເຊວທີ່ຜະລິດສີຜິວ) ຈະໄວຕໍ່ການກະຕຸ້ນຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ. ພໍມີແສງແດດ ຮໍໂມນເພດຍິງ ຫຼື ຄວາມຮ້ອນເຂົ້າມາຮ່ວມນຳ ເຊວເມລານິນກໍ່ຈະໄດ້ຮັບສັນຍານໃຫ້ຜະລິດສີເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີການລາຍງານວ່າ ຜິວບໍລິເວນຝ້າມີເສັ້ນເລືອດຫຼາຍ ແລະ ຕອບສະໜອງໄວກວ່າຜິວປົກກະຕິອີກດ້ວຍ. ເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງ ຝ້າແທ້ໆແລ້ວແມ່ນສ່ວນປະສົມຂອງທັງສັນຍານການສ້າງສີ ແລະ ປະຕິກິລິຍາຂອງເສັ້ນເລືອດ ຄວບຄູ່ກັນໄປ.

ຖ້າຈະປຽບທຽບໃຫ້ເຫັນພາບງ່າຍໆ ຝ້າກໍ່ຄ້າຍກັບໄຟນ້ອຍໆທີ່ຍັງບໍ່ທັນມອດຢູ່ໃນຜິວໜັງ. ຍາມທີ່ໄຟຍັງບໍ່ດັບ ຄວັນ (ຄືສີຜິວ) ກໍ່ຍັງອອກມາເລື້ອຍໆ ອຸນຫະພູມອ້ອມຂ້າງ (ຄືປະຕິກິລິຍາຂອງເສັ້ນເລືອດ) ກໍ່ຮ້ອນຂຶ້ນນຳ. ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າພຽງແຕ່ເຊັດຄວັນອອກ ບໍ່ດົນຝ້າກໍ່ຈະຄືນມາເຂັ້ມຄືເກົ່າ.

ນີ້ແຫຼະຄືເຫດຜົນທີ່ tranexamic acid ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈ ເພາະມີການສຶກສາຫຼາຍຊິ້ນຢືນຢັນວ່າ ສານຕົວນີ້ສາມາດເຂົ້າໄປມີບົດບາດໃນທັງສອງເສັ້ນທາງນັ້ນໄດ້.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກົດສັນຍານການສ້າງເມລານິນໄດ້?

ໃນຮ່າງກາຍຂອງເຮົາມີເອນໄຊທ໌ໜຶ່ງຊື່ວ່າ plasmin. ໜ້າທີ່ຫຼັກຂອງມັນຄືການລະລາຍລິ່ມເລືອດ ແຕ່ຢູ່ໃນຊັ້ນຜິວໜັງພາຍນອກ (epidermis) ມັນກໍ່ເຮັດວຽກຢູ່ຕະຫຼອດເວລາໃນລະດັບໜຶ່ງ. ບັນຫາຄື plasmin ນີ້ຍັງໄປເຮັດອີກໜ້າວຽກໜຶ່ງຢູ່ໃນຜິວໜັງນຳ.

plasmin ຈະໄປກະຕຸ້ນເຊວ keratinocyte ໃຫ້ຜະລິດສານທີ່ໄປກະຕຸ້ນເຊວເມລານິນອີກທອດໜຶ່ງ. ຖ້າຈະເວົ້າໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍ plasmin ກໍ່ຄືຄົນສົ່ງຂ່າວທີ່ໄປບອກເຊວເມລານິນວ່າ "ໃຫ້ຜະລິດສີເພີ່ມ". ພໍຖືກແດດ ຫຼື ຖືກລະຄາຍເຄືອງ ຄົນສົ່ງຂ່າວຄົນນີ້ກໍ່ຈະເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ການຜະລິດເມລານິນເພີ່ມຂຶ້ນນຳ ຝ້າຈຶ່ງເຂັ້ມຂຶ້ນ.

Tranexamic acid ຈະໄປອອກລິ້ນຂັ້ນຕອນທຳອິດຂອງການເກີດ plasmin. plasmin ຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອສານ plasminogen ຖືກກະຕຸ້ນໃຫ້ເປັນຮູບແບບເຄື່ອນໄຫວ ແລະ tranexamic acid ຈະເຂົ້າໄປແຊກແຊງຂັ້ນຕອນນີ້ ເຮັດໃຫ້ປະລິມານ plasmin ຫຼຸດລົງ. ພໍຈຳນວນຄົນສົ່ງຂ່າວໜ້ອຍລົງ ສັນຍານທີ່ໄປເຖິງເຊວເມລານິນກໍ່ໜ້ອຍລົງນຳ. ພໍສັນຍານອ່ອນລົງ ປະລິມານເມລານິນທີ່ຖືກສ້າງໃໝ່ກໍ່ຈະຫຼຸດລົງໂດຍທຳມະຊາດ.

ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຫຼາຍຄົນຄົງເຄີຍສັງເກດວ່າ ຫຼັງຈາກໄປຫາດຊາຍທັງມື້ ມື້ຕໍ່ມາຝ້າມັກເຂັ້ມຂຶ້ນຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ. ນັ້ນເປັນເພາະແສງແດດເຮັດໃຫ້ plasmin ໃນຜິວໜັງເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍຂຶ້ນທັນທີ ຈຳນວນຄົນສົ່ງຂ່າວກໍ່ເພີ່ມຂຶ້ນຫຼາຍ ສັນຍານທີ່ໄປເຖິງເຊວເມລານິນຈຶ່ງແຮງຂຶ້ນຕາມ.

ເປັນຫຍັງຕ້ອງຄວບຄຸມປັດໄຈເສັ້ນເລືອດໄປພ້ອມກັນ?

ດັ່ງທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງ ບໍລິເວນທີ່ເປັນຝ້າມີເສັ້ນເລືອດເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ. ເສັ້ນເລືອດເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ໄດ້ເປັນພຽງທໍ່ນຳເລືອດໄປລ້ຽງຜິວໜັງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຕົວເຊວເສັ້ນເລືອດເອງກໍ່ຍັງຫຼັ່ງສານທີ່ໄປກະຕຸ້ນເຊວເມລານິນອ້ອມຂ້າງນຳ. ສານທີ່ພົບຫຼາຍທີ່ສຸດຄື ສານທີ່ບອກໃຫ້ສ້າງເສັ້ນເລືອດໃໝ່ ແລະ ສານທີ່ເຮັດໃຫ້ເສັ້ນເລືອດຫົດຕົວ.

ມີການສຶກສາຫຼາຍຊິ້ນຢືນຢັນວ່າ ສານເຫຼົ່ານີ້ຖືກຫຼັ່ງອອກຫຼາຍກວ່າໃນບໍລິເວນທີ່ເປັນຝ້າ. ພໍສັນຍານຈາກເສັ້ນເລືອດເພີ່ມຂຶ້ນ ເຊວເມລານິນກໍ່ຖືກກະຕຸ້ນຫຼາຍຂຶ້ນນຳ. ແຕ່ tranexamic acid ໃນຂະນະທີ່ໄປຫຼຸດ plasmin ນັ້ນ ຍັງມີລາຍງານວ່າມັນສາມາດກົດສັນຍານກະຕຸ້ນຈາກເສັ້ນເລືອດເຫຼົ່ານີ້ພ້ອມກັນໄປໄດ້ນຳ.

ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຫຼາຍຄົນມັກຮູ້ສຶກວ່າ ຝ້າຈະເຫັນເດັ່ນຂຶ້ນຍາມໜ້າແດງ ຫຼື ຮູ້ສຶກຮ້ອນຜ່າວ ນັ້ນກໍ່ອະທິບາຍໄດ້ວ່າ ເປັນເພາະສັນຍານຈາກເສັ້ນເລືອດເພີ່ມຂຶ້ນ ເຊວເມລານິນຈຶ່ງຖືກກະຕຸ້ນນຳ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ຄົນເປັນຝ້າມັກຖືກແນະນຳໃຫ້ຫຼີກລ້ຽງຄວາມຮ້ອນ ຫຼື ການລະຄາຍເຄືອງໄປພ້ອມກັນ.

ຖ້າແກ້ຝ້າໂດຍເລັງແຕ່ສີສັນຢ່າງດຽວ ກໍ່ຄືແກ້ໄດ້ພຽງເຄິ່ງໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ. ຈຸດທີ່ tranexamic acid ຕ່າງຈາກສານໄວແກ້ຜິວທົ່ວໄປກໍ່ຄື ມັນກົດທັງສັນຍານການສ້າງສີ ແລະ ສັນຍານກະຕຸ້ນຈາກເສັ້ນເລືອດໄປພ້ອມກັນ.

ເປັນຫຍັງການກິນ ແລະ ການທາຈຶ່ງໃຫ້ຜົນຕ່າງກັນ?

Tranexamic acid ຖືກໃຊ້ໄດ້ທັງແບບກິນ ແລະ ແບບທາ ແຕ່ເສັ້ນທາງທີ່ສານໄປເຖິງຜິວໜັງນັ້ນຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊິງ.

ຢາກິນຈະຜ່ານລະບົບຍ່ອຍອາຫານ ຖືກດູດຊຶມເຂົ້າກະແສເລືອດ ແລ້ວໄຫຼວຽນໄປທົ່ວຮ່າງກາຍກ່ອນຈະໄປເຖິງຜິວໜັງ. ຍ້ອນໄປທາງກະແສເລືອດ ຂໍ້ດີຄືມັນສາມາດໄປເຖິງທົ່ວໃບໜ້າ ຮອດແມ່ນແຕ່ບໍລິເວນຝ້າຈາງໆທີ່ບໍ່ຄ່ອຍເຫັນຊັດ. ຍ້ອນເຫດຜົນນີ້ ຈຶ່ງມີລາຍງານຫຼາຍວ່າ ຜົນຂອງແບບກິນມັກເຫັນຊັດເຈນກວ່າ.

ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຢາທາຕ້ອງເຈາະຊຶມຈາກຜິວໜັງຊັ້ນນອກເຂົ້າໄປຮອດຊັ້ນໜັງແທ້ (dermis) ແຕ່ໂມເລກຸນຂອງ tranexamic acid ໃຫຍ່ ແລະ ລະລາຍໃນນ້ຳໄດ້ດີ ຈຶ່ງຍາກທີ່ຈະຜ່ານຊັ້ນຂີ້ຫິດ (stratum corneum) ໄປໄດ້ງ່າຍໆ. ຖ້າຈະປຽບທຽບໃຫ້ເຫັນພາບ ກໍ່ຄ້າຍກັບການພະຍາຍາມດັນເຟີນີເຈີໃຫຍ່ໆເຂົ້າຮູປະຕູແຄບໆ. ແທນທີ່ຈະດັນປະຕູແຮງໆ ການຂະຫຍາຍປະຕູໃຫ້ກວ້າງອອກໜ້ອຍໜຶ່ງ ຫຼື ຫາທາງອື່ນ ຈະງ່າຍກວ່າຫຼາຍ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຜະລິດຕະພັນຢາທາຈຶ່ງມັກຜະສົມສານຊ່ວຍດູດຊຶມເຂົ້ານຳ ຫຼື ໃຊ້ຮ່ວມກັບການເຈາະຜິວແບບ microneedling ເພື່ອເປີດຊ່ອງທາງນ້ອຍໆໃນຜິວໜັງ ຈຶ່ງຈະເຫັນຜົນຊັດເຈນຂຶ້ນ. ແຕ່ຂໍ້ດີຄື ຢາທາຈະບໍ່ກະຈາຍໄປທົ່ວຮ່າງກາຍ ອອກລິດແຕ່ບໍລິເວນທີ່ທາເທົ່ານັ້ນ ຄວາມກັງວົນເລື່ອງຜົນຂ້າງຄຽງທົ່ວຮ່າງກາຍຈຶ່ງໜ້ອຍກວ່າ.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງໃຊ້ຮ່ວມກັບສານໄວແກ້ຜິວອື່ນ?

ສານຢ່າງ hydroquinone ຫຼື niacinamide ຈະອອກລິດໂດຍກົດຂັ້ນຕອນເອນໄຊທ໌ທີ່ຜະລິດເມລານິນໂດຍກົງ. ໃນຂະນະທີ່ tranexamic acid ອອກລິດຢູ່ຂັ້ນຕອນກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຄືການຫຼຸດສັນຍານກະຕຸ້ນທີ່ບອກເຊວເມລານິນວ່າ "ໃຫ້ຜະລິດສີ".

ຍ້ອນຈຸດທີ່ອອກລິດຕ່າງກັນ ຈຶ່ງມີຄໍາອະທິບາຍຫຼາຍວ່າ ຖ້າໃຊ້ທັງສອງແນວທາງພ້ອມກັນ ຈະສາມາດກົດການສ້າງສີຈາກຫຼາຍເສັ້ນທາງໄປພ້ອມກັນໄດ້. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ໝໍຜິວໜັງມັກສັ່ງ tranexamic acid ຮ່ວມກັບສານໄວແກ້ຜິວອື່ນເປັນປະຈຳ.

ຖ້າຈະປຽບທຽບໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍ hydroquinone ຫຼື niacinamide ກໍ່ຄືການເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງຈັກປະກອບສີໃນໂຮງງານເຮັດວຽກຊ້າລົງ ສ່ວນ tranexamic acid ຄືການຫຼຸດຄຳສັ່ງຊື້ວັດຖຸດິບທີ່ສົ່ງໄປໂຮງງານນັ້ນ. ພໍທັງຄຳສັ່ງຊື້ ແລະ ຄວາມໄວການປະກອບຖືກຫຼຸດລົງພ້ອມກັນ ປະລິມານສີສຸດທ້າຍທີ່ຜະລິດອອກມາກໍ່ຈະໜ້ອຍລົງກວ່າໃຊ້ວິທີໃດວິທີໜຶ່ງຢ່າງດຽວ.

ຖ້າໃຊ້ສານດຽວຢູ່ໆດ່ຽວດົນເກີນ 3 ຫາ 4 ເດືອນ ບາງຄົນຈະຮູ້ສຶກວ່າຜິວປັບຕົວໄດ້ ຈົນຜົນລັບຄ່ອຍໆອ່ອນລົງ. ພໍໃຊ້ສານທີ່ອອກລິດຄົນລະຈຸດຮ່ວມກັນ ກໍ່ຈະຍັງມີເສັ້ນທາງອື່ນທີ່ອອກລິດຢູ່ຕໍ່ ແມ່ນແຕ່ໃນຊ່ວງທີ່ຜົນລັບເລີ່ມນິ່ງ ນີ້ກໍ່ເປັນອີກເຫດຜົນໜຶ່ງທີ່ມັກແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ຮ່ວມກັນ.

ມີຫຍັງແດ່ທີ່ຕ້ອງລະວັງ?

ເນື່ອງຈາກ tranexamic acid ແມ່ນຢາທີ່ໄປຢັບຢັ້ງເອນໄຊທ໌ທີ່ລະລາຍລິ່ມເລືອດ ຖ້າຄິດໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ມັນອາດເຮັດໃຫ້ເລືອດມີແນວໂນ້ມແຂງໂຕໄວກວ່າປົກກະຕິໜ້ອຍໜຶ່ງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງມີຂໍ້ຄວນລະວັງທີ່ຕ້ອງເນັ້ນໜັກໄວ້ດັ່ງນີ້:

• ຄົນທີ່ເຄີຍເປັນລິ່ມເລືອດ ຫຼື ມີໂລກທີ່ມີຄວາມສ່ຽງລິ່ມເລືອດສູງ ຄວນປຶກສາທ່ານໝໍກ່ອນກິນຢາຢ່າງແທ້ຈິງ ເພາະຢານີ້ໄປຢັບຢັ້ງການລະລາຍລິ່ມເລືອດ ຖ້າມີແນວໂນ້ມເປັນລິ່ມເລືອດຢູ່ແລ້ວ ຄວາມສ່ຽງກໍ່ອາດເພີ່ມຂຶ້ນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄົນທີ່ເຄີຍເປັນລິ່ມເລືອດຢູ່ເສັ້ນເລືອດຂາມາກ່ອນ ຄວາມສາມາດຂອງຮ່າງກາຍໃນການລະລາຍລິ່ມເລືອດເອງອາດອ່ອນລົງ ຄວາມສ່ຽງທີ່ຈະເປັນຄືນອາດເພີ່ມຂຶ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຕັດສິນໃຈກິນເອງ.
• ຄົນທີ່ກຳລັງຖືພາ ຫຼື ວາງແຜນຈະຖືພາ ຕ້ອງໃຫ້ທ່ານໝໍເປັນຜູ້ຕັດສິນໃຈກ່ອນ ເພາະຊ່ວງນີ້ຮໍໂມນປ່ຽນແປງຫຼາຍ ຈຶ່ງຕ້ອງກວດເປັນລາຍໆບຸກຄົນວ່າສາມາດໃຊ້ຢາໄດ້ບໍ.
• ຖ້າກິນແບບເມັດ ອາດມີອາການທ້ອງແສບ ຫຼື ອາຫານບໍ່ຍ່ອຍໄດ້. ມີການລາຍງານວ່າ ຖ້າກິນຫຼັງອາຫານ ອາການເຫຼົ່ານີ້ຈະຫຼຸດລົງໄດ້ຫຼາຍ.
• ຢາທາເມື່ອທຽບແລ້ວມີພາລະຕໍ່ຮ່າງກາຍທົ່ວໄປໜ້ອຍກວ່າ ແຕ່ຖ້າໃຊ້ຮ່ວມກັບ microneedling ອາດມີການລະຄາຍເຄືອງ ຫຼື ໜ້າແດງຊົ່ວຄາວຢູ່ບໍລິເວນທີ່ເຮັດ ຈຶ່ງຄວນເບິ່ງແຍງກ່ອນ-ຫຼັງເຮັດຢ່າງໃກ້ຊິດ.

ຝ້າມີລັກສະນະທີ່ອາດເຂັ້ມຄືນໄດ້ອີກ ຖ້າຖືກແດດ ຫຼື ຮໍໂມນປ່ຽນແປງ ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງຈະໃຊ້ tranexamic acid ຢູ່ ກໍ່ຍັງແນະນຳໃຫ້ກັນແດດຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີໄປພ້ອມກັນ. ແທນທີ່ຈະຫວັງພຶ່ງສານໃດສານໜຶ່ງໃຫ້ແກ້ໄດ້ໝົດ ການໃຊ້ຢາທີ່ໄປກົດສັນຍານຄວບຄູ່ໄປກັບການໃຊ້ຊີວິດທີ່ຫຼີກລ້ຽງການລະຄາຍເຄືອງ ຄືວິທີທີ່ໝໍຜິວໜັງມັກແນະນຳຢູ່ໃນການປິ່ນປົວຈິງ.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).