ຝ້າກັບຮໍໂມນເພດຍິງ ເປັນຫຍັງຖືພາແລ້ວຝ້າຈຶ່ງເຂັ້ມຂຶ້ນ?

ຝ້າມັກຖືກເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຮອຍດ່າງດຳທີ່ເກີດຈາກການຖືກແດດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງ ຝ້າເກີດຂຶ້ນກັບຜູ້ຍິງຫຼາຍກວ່າຜູ້ຊາຍຢ່າງຈະແຈ້ງ ແລະ ມັກຈະເຂັ້ມຂຶ້ນເປັນພິເສດໃນຊ່ວງຖືພາ ຫຼື ຊ່ວງກິນຢາຄຸມກຳເນີດ. ລັງສີ UV ຢ່າງດຽວອະທິບາຍຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ບໍ່ໄດ້ ເພາະວ່າຄົນທີ່ຖືກແດດໃນປະລິມານເທົ່າກັນ ບາງຄົນເປັນຝ້າງ່າຍ ແຕ່ບາງຄົນກໍບໍ່ເປັນ.

ຕົວແປສຳຄັນທີ່ສ້າງຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ກໍຄືຮໍໂມນ. ຮໍໂມນເພດຍິງຄືເອສໂຕຣເຈນ ແລະ ໂປຣເຈສເຕໂຣນ ໄປສຳຜັດເຊລເມລານິນ ຫຼືເຊລທີ່ສ້າງສີຜິວ ໂດຍກົງ ເຮັດໃຫ້ເຊລເຫຼົ່ານີ້ໄວຕໍ່ລັງສີ UV ຫຼາຍຂຶ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຝ້າຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ບັນຫາຈາກແສງແດດ ແຕ່ເປັນປະຕິກິລິຍາທີ່ເກີດຈາກສັນຍານຮໍໂມນພາຍໃນຮ່າງກາຍພົບກັບລັງສີ UV ຮ່ວມກັນ ຊຶ່ງແມ່ນຄຳອະທິບາຍທີ່ຖືກຕ້ອງກວ່າ.

ເປັນຫຍັງຝ້າຈຶ່ງພົບຫຼາຍໃນຜູ້ຍິງ?

ຄົນເຈັບຝ້າສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຜູ້ຍິງ ໂດຍສະເພາະຜູ້ທີ່ເຄີຍຖືພາ ກິນຢາຄຸມກຳເນີດ ຫຼືເຄີຍໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວດ້ວຍຮໍໂມນມາກ່ອນ ຈະມີອັດຕາການເກີດຝ້າສູງຂຶ້ນຢ່າງຊັດເຈນ. ຜູ້ຊາຍກໍສາມາດເປັນຝ້າໄດ້ ແຕ່ອັດຕາຕ່ຳກວ່າຫຼາຍ.

ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນ. ຮໍໂມນເພດຍິງຄືເອສໂຕຣເຈນ ແລະ ໂປຣເຈສເຕໂຣນມີຕົວຮັບ (receptor) ສະເພາະຢູ່ໜ້າເຊລເມລານິນ ເວົ້າງ່າຍໆກໍຄືເປັນຄືກຸນແຈລ໊ອກທີ່ຮໍໂມນຈະໄປແທດພໍດີ. ເມື່ອຮໍໂມນເຂົ້າໄປລ໊ອກກັບຕົວຮັບນີ້ ສະຫວິດການສ້າງເມັດສີພາຍໃນເຊລກໍຈະຖືກເປີດຂຶ້ນ. ຜູ້ຊາຍກໍມີຕົວຮັບນີ້ຄືກັນ ແຕ່ຜູ້ຍິງມີລະດັບຮໍໂມນທີ່ຂຶ້ນລົງແຮງກວ່າຫຼາຍ ຍ້ອນການຖືພາ ຮອບປະຈຳເດືອນ ຫຼືການກິນຢາຄຸມ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ໂອກາດທີ່ສະຫວິດຈະຖືກເປີດມີຫຼາຍກວ່າ.

ຮໍໂມນເຮັດໃຫ້ເກີດເມັດສີແນວໃດ?

ຮໍໂມນທັງສອງຊະນິດໄປເຖິງເປົ້າໝາຍດຽວກັນ ແຕ່ໃຊ້ເສັ້ນທາງທີ່ຕ່າງກັນ. ເອສໂຕຣເຈນຈະຈັບກັບຕົວຮັບເອສໂຕຣເຈນຢູ່ເຊລເມລານິນໂດຍກົງ ແລ້ວກະຕຸ້ນການເຮັດວຽກຂອງເອນໄຊທີ່ໃຊ້ສ້າງເມລານິນ ຄືໄທໂຣຊິເນສ (tyrosinase). ໄທໂຣຊິເນສເປັນຄືເຄື່ອງຈັກເຄື່ອງທຳອິດຂອງໂຮງງານຜະລິດເມັດສີ ຖ້າເຄື່ອງນີ້ເຮັດວຽກໄວ ເມລານິນກໍຈະຖືກສ້າງອອກມາຫຼາຍຂຶ້ນຕາມນັ້ນ.

ໂປຣເຈສເຕໂຣນເຂົ້າມາຮ່ວມແບບອື່ນ. ເມື່ອຈັບກັບຕົວຮັບໂປຣເຈສເຕໂຣນ ຈະໄປເປີດສານສົ່ງສັນຍານທີ່ຊື່ CREB ແລ້ວຕໍ່ໄປເປີດຍີນສະຫວິດທີ່ຊື່ MITF ຕາມລຳດັບ. MITF ເຮັດໜ້າທີ່ຄືສະຫວິດຄວບຄຸມທີ່ດຶງເອົາແບບແຜນຂອງເອນໄຊສ້າງເມລານິນຫຼາຍໆຊະນິດອອກມາພ້ອມກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໂປຣເຈສເຕໂຣນເພີ່ມຂຶ້ນ ບໍ່ພຽງແຕ່ໄທໂຣຊິເນສເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເອນໄຊອື່ນໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກໍຈະເພີ່ມຂຶ້ນພ້ອມກັນເຊັ່ນກັນ.

ນອກຈາກນັ້ນ ເອສໂຕຣເຈນຍັງເພີ່ມສານສົ່ງສັນຍານສ້າງເສັ້ນເລືອດໃໝ່ທີ່ຊື່ VEGF ນຳອີກ. ຍ້ອນແນວນັ້ນ ຖ້າສັງເກດຜິວທີ່ເປັນຝ້າຢ່າງລະອຽດ ຈະເຫັນວ່າບໍ່ພຽງແຕ່ສີເຂັ້ມຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງມີເສັ້ນເລືອດຝອຍເພີ່ມຂຶ້ນຈົນເຮັດໃຫ້ຜິວອອກສີແດງໆນຳ ຊຶ່ງການປ່ຽນແປງຂອງເສັ້ນເລືອດນີ້ກໍແມ່ນຜົນຈາກສັນຍານຮໍໂມນດຽວກັນນັ້ນເອງ.

ໜ້າກາກຂອງຄົນຖືພາ (ຝ້າຕອນຖືພາ) ເກີດຂຶ້ນແນວໃດ?

ໃນຊ່ວງຖືພາ ລະດັບເອສໂຕຣເຈນ ແລະ ໂປຣເຈສເຕໂຣນຈະສູງກວ່າປົກກະຕິຫຼາຍ ແລະ ຄົງຢູ່ໃນລະດັບນັ້ນເປັນເວລາດົນ. ຍິ່ງເຂົ້າໃກ້ໄຕມາດທີ 3 ຂອງການຖືພາ ຮໍໂມນທັງສອງຊະນິດຈະຂຶ້ນສູງກວ່າຕອນກ່ອນຖືພາຫຼາຍເທົ່າຕົວ.

ການໄດ້ຮັບຮໍໂມນໃນລະດັບສູງ ແລະ ຕໍ່ເນື່ອງແບບນີ້ຈະກະຕຸ້ນເຊລເມລານິນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມັກເຫັນຮອຍດ່າງສີນ້ຳຕານເກີດຂຶ້ນສົມມາດກັນຢູ່ແກ້ມ ໜ້າຜາກ ອ້ອມຮອບດັງ ແລະ ເໜືອຮິມຝີປາກເທິງ ຊຶ່ງເອີ້ນກັນວ່າໜ້າກາກການຖືພາ. ຫຼັງຈາກເກີດລູກແລ້ວ ຮໍໂມນຈະຄ່ອຍໆກັບຄືນສູ່ລະດັບກ່ອນຖືພາ ເຮັດໃຫ້ສີເຂັ້ມນັ້ນຈາງລົງໄດ້ໃນຫຼາຍໆກໍລະນີ ແຕ່ກໍມີບໍ່ໜ້ອຍທີ່ຮອຍນັ້ນບໍ່ຫາຍໄປໝົດ ແລະ ຍັງເຫຼືອຮ່ອງຮອຍໄວ້.

ຢາຄຸມກຳເນີດ ແລະ ການຮັກສາດ້ວຍຮໍໂມນມີຜົນບໍ?

ຢາຄຸມກຳເນີດຊະນິດກິນກໍເປັນຢາທີ່ສົ່ງເອສໂຕຣເຈນ ແລະ ໂປຣເຈສເຕໂຣນເຂົ້າສູ່ຮ່າງກາຍເຊັ່ນກັນ ຈຶ່ງອາດກະຕຸ້ນເຊລເມລານິນໃນລັກສະນະຄ້າຍຄືກັບການຖືພາ. ມີລາຍງານຈິງວ່າ ພາຍໃນສອງສາມເດືອນຫຼັງເລີ່ມກິນ ບາງຄົນຈະເລີ່ມມີຝ້າໃໝ່ ຫຼືຮູ້ສຶກວ່າຝ້າເກົ່າເຂັ້ມຂຶ້ນ.

ການປິ່ນປົວທົດແທນຮໍໂມນທີ່ຜູ້ຍິງໄວໝົດປະຈຳເດືອນໃຊ້ ກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ຝ້າເກີດຂຶ້ນ ຫຼືເຮັດໃຫ້ຝ້າແຮງຂຶ້ນໄດ້ດ້ວຍເຫດຜົນດຽວກັນ. ແນວໃດກໍຕາມ ຄວາມໄວຂອງຕົວຮັບຮໍໂມນ ສີຜິວ ແລະ ປະລິມານການຖືກແດດຂອງແຕ່ລະຄົນແຕກຕ່າງກັນ ດັ່ງນັ້ນ ຄົນທີ່ກິນຢາຊະນິດດຽວກັນ ລະດັບຝ້າທີ່ເກີດຂຶ້ນກໍອາດຕ່າງກັນຫຼາຍ. ສະນັ້ນ ແທນທີ່ຈະຫຼີກລ້ຽງຢາຄຸມ ຫຼືການປິ່ນປົວດ້ວຍຮໍໂມນຢ່າງເດັດຂາດ ຖ້າຮູ້ວ່າຕົນເອງມີແນວໂນ້ມເປັນຝ້າ ການເອົາໃຈໃສ່ກັນແດດໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນໃນຊ່ວງທີ່ກິນຢາຈະເປັນວິທີຮັບມືທີ່ເໝາະສົມກວ່າ.

ແສງ UV ມີຜົນຕໍ່ຝ້າແນວໃດ?

ລັງສີ UV ຈະເຮັດໃຫ້ຜິວໜັງຫຼັ່ງສານທີ່ຊື່ວ່າ ຮໍໂມນກະຕຸ້ນເມລານິນຊະນິດອັນຟາ (alpha-MSH) ອອກມາຫຼາຍຂຶ້ນ. ສານນີ້ກໍເປັນສັນຍານກະຕຸ້ນເຊລເມລານິນເຊັ່ນດຽວກັນຕາມຊື່ຂອງມັນ ຈຶ່ງເປັນຄືການທີ່ລັງສີ UV ໄປກົດສະຫວິດທີ່ເອສໂຕຣເຈນ ແລະ ໂປຣເຈສເຕໂຣນເປີດໄວ້ແລ້ວອີກເທື່ອໜຶ່ງ.

ເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງ ຮໍໂມນເຮັດໃຫ້ເຊລເມລານິນຢູ່ໃນສະພາບໄວຕໍ່ການກະຕຸ້ນຫຼາຍຂຶ້ນລ່ວງໜ້າ ສ່ວນລັງສີ UV ເປັນຕົວກົດໄກໃຫ້ເຊລທີ່ໄວນັ້ນເຮັດວຽກອອກມາຈິງ. ຖ້າມີພຽງຢ່າງດຽວ ປະຕິກິລິຍາຈະບໍ່ແຮງ ແຕ່ຖ້າສອງຢ່າງພົບກັນ ສີກໍຈະເຂັ້ມຂຶ້ນຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ຄົນທີ່ເປັນຝ້າ ຫຼືມີແນວໂນ້ມເປັນຝ້າ ຄວນທາຄີມກັນແດດເປັນປະຈຳ ບໍ່ຕ່າງຫຍັງກັບຢາປິ່ນປົວ.

ເປັນຫຍັງຮັກສາແລ້ວຝ້າຈຶ່ງກັບມາ?

ຫຼັງຈາກປິ່ນປົວຝ້າຈົນສີຈາງລົງແລ້ວ ຫຼາຍໆເທື່ອສີກໍຈະກັບມາເຂັ້ມຂຶ້ນອີກພາຍໃນສອງສາມເດືອນ. ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກວ່າຝ້າກັບມາອີກງ່າຍກວ່າພະຍາດຜິວທີ່ມີສີເຂັ້ມຊະນິດອື່ນ ຊຶ່ງເລື່ອງນີ້ກໍກ່ຽວຂ້ອງກັບຮໍໂມນເຊັ່ນກັນ.

ເຖິງແມ່ນຈະປິ່ນປົວເອົາເມລານິນທີ່ສ້າງຂຶ້ນອອກໄປແລ້ວ ແຕ່ຄວາມໄວຂອງເຊລທີ່ເຄີຍສ້າງເມລານິນນັ້ນ ຫຼືກໍຄືການທີ່ຕົວຮັບຮໍໂມນຍັງຕິດຢູ່ຫຼາຍ ມັກຈະຍັງຄົງເຫຼືອຢູ່ຄືເກົ່າ. ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າມີສິ່ງກະຕຸ້ນຢ່າງຮອບປະຈຳເດືອນ ການຖືພາ ຢາຄຸມກຳເນີດ ຫຼືການຖືກແດດມາພົບກັນອີກ ສີກໍຈະຖືກສ້າງຂຶ້ນມາໃໝ່ບ່ອນເກົ່າອີກ. ຄືກັບການທີ່ຖອນເອົາໃບໄມ້ຂ້າງເທິງອອກ ແຕ່ດິນທີ່ເຄີຍປູກແນວມັນຍັງຢູ່ບ່ອນເກົ່າ ພໍມີເງື່ອນໄຂພຽງພໍ ມັນກໍງອກຂຶ້ນມາອີກ.

ວິທີດູແລ ແລະ ຮັກສາຝ້າ

ເຖິງແມ່ນຮໍໂມນຈະເປັນສາເຫດຫຼັກ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຈະບໍ່ມີວິທີດູແລ. ລາຍການຂ້າງລຸ່ມນີ້ຖືກແນະນຳວ່າຊ່ວຍໄດ້ຈິງ.

• ທາຄີມກັນແດດທຸກມື້: ເມື່ອຫຼຸດການກົດໄກຈາກລັງສີ UV ລົງ ໂອກາດທີ່ສະຫວິດທີ່ຮໍໂມນເປີດໄວ້ຈະຖືກກົດກໍຫຼຸດລົງນຳ.
• ໃຊ້ສານທາຜິວທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ຜິວຂາວກະຈ່າງ ເຊັ່ນ hydroquinone, azelaic acid: ຫຼຸດການເຮັດວຽກຂອງໄທໂຣຊິເນສໂດຍກົງ ເຮັດໃຫ້ການສ້າງເມລານິນໃໝ່ຊ້າລົງ.
• ກິນ ຫຼືທາ tranexamic acid: ຊ່ວຍກົດທັງສັນຍານເສັ້ນເລືອດ ແລະ ເສັ້ນທາງອັກເສບພ້ອມກັນ ຈຶ່ງມີລາຍງານວ່າຊ່ວຍຫຼຸດທັງສີເຂັ້ມ ແລະ ອາການແດງທີ່ເປັນລັກສະນະສະເພາະຂອງຝ້າ.
• ເອົາໃຈໃສ່ຫຼາຍຂຶ້ນໃນຊ່ວງທີ່ຮໍໂມນຂຶ້ນສູງ: ຊ່ວງຖືພາ ກິນຢາຄຸມ ຫຼືຮອບປະຈຳເດືອນ ຄວນທາຄີມກັນແດດ ແລະ ດູແລດ້ວຍສານທາຜິວອ່ອນໆໃຫ້ຖີ່ຖ້ວນກວ່າປົກກະຕິ ຈະຊ່ວຍຫຼຸດໂອກາດການກັບມາອີກ.

ເລເຊີແມ່ນທາງເລືອກທີ່ຄວນເຂົ້າຫາຢ່າງລະມັດລະວັງ. ຝ້າມີລັກສະນະໄວຕໍ່ການອັກເສບຫຼາຍ ຖ້າໃຊ້ເລເຊີທີ່ແຮງເກີນໄປແບບຜິດວິທີ ອາດເຮັດໃຫ້ສີເຂັ້ມຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ ຊຶ່ງມີລາຍງານແບບນີ້ຢູ່. ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍທົ່ວໄປແນະນຳໃຫ້ລອງທາຄີມກັນແດດ ແລະ ໃຊ້ສານທາຜິວຂາວກະຈ່າງໃຫ້ພຽງພໍກ່ອນ ຖ້າຈຳເປັນຄ່ອຍປະສົມປະສານກັບເລເຊີກຳລັງຕ່ຳຢ່າງລະມັດລະວັງ. ໂດຍທົ່ວໄປຕ້ອງໃຊ້ເວລາປະມານ 4 ຫາ 12 ອາທິດຈຶ່ງຈະເລີ່ມເຫັນຜົນ ແລະ ເພື່ອຮັກສາຜົນນັ້ນໄວ້ ກໍຕ້ອງທາຄີມກັນແດດຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີຕໍ່ໄປ.

ສະຫຼຸບແລ້ວ ການດູແລຝ້າບໍ່ແມ່ນການປິ່ນປົວທີ່ຈົບໃນເທື່ອດຽວ ແຕ່ເປັນຂະບວນການທີ່ຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ເນື່ອງ ຕາບໃດທີ່ຍັງມີການໄດ້ຮັບຮໍໂມນຢູ່. ຫຼາຍກໍລະນີ ຫຼັງຈາກຜ່ານຊ່ວງທີ່ຮໍໂມນປ່ຽນແປງແຮງ ເຊັ່ນການຖືພາ ການເກີດລູກ ຫຼືການກິນຢາຄຸມ ສີກໍຈາງລົງເອງໄດ້ ດັ່ງນັ້ນ ແທນທີ່ຈະຮີບຮ້ອນຫາການປິ່ນປົວທີ່ແຮງ ການທາຄີມກັນແດດ ແລະ ດູແລອ່ອນໆຕໍ່ເນື່ອງໄປດົນໆ ຖືເປັນວິທີທີ່ປອດໄພກວ່າ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).