Іп лифтингінің тек тартып көтеру ғана емес, еріген сайын коллаген түзетін принципі, әсердің сақталу мерзімі мен күтімі

Іп лифтингі көбіне "жіппен тартып, салбыраған етті көтеретін ем" ретінде белгілі. Бұл қате емес, бірақ жартылай ғана дұрыс түсінік. Тек тарту әсерін ғана ойласаңыз, жіп еріп жоғалғаннан кейін бет сызығы неге бірден бұрынғы қалпына қайтпайтынын түсіндіре алмайсыз.

Шындығында, уақыт аралығымен екі құбылыс орын алады. Ем жасалғаннан кейін бірден жіп тінді физикалық түрде іліп тартады, ал ем жасалғаннан кейін 4 аптадан 6 айға дейінгі мерзімде жіп еріп, сол жерге жаңа коллаген толады. Біреуі бірден көзге көрінетін өзгеріс, екіншісі көзге көрінбей, баяу жиналатын өзгеріс. Жіп неге екі рет жұмыс істейтінін, оның принципін бірте-бірте түсіндірейік.

Жіп етті қалай көтереді?

Іп лифтингіне қолданылатын жіптің бетінде кішкентай ілмек тәрізді өсінділер жиі орналасқан. Балық аулайтын ілмектің үшкір тісшесін елестетсеңіз, түсінуге оңай. Бір бағытта еркін кіреді, ал қарама-қарсы бағытта ілініп қалып, оңай шықпайды.

Осы жіпті тері астындағы май қабатына енгізіп тартқанда, өсінділер айналасындағы тінді ұстап тұрған күйде жоғары көтеріледі. Бір жіп өтетін жол бойымен тері мен фасция (бұлшықетті қоршап тұратын жұқа қабық) бірге көтеріледі. Ем жасалғаннан кейін бет сызығының дереу жинақы көрінетін себебі осы. Бұл таза механикалық, ұстап тартатын күш.

Мысалы, бет еті салбырап, жақ сызығы бұлдырап кеткен жерге бір жіп енгізсе, жіп өтетін жол бойымен салбыраған ет сәл көтеріліп, жақ сызығы қайта анық көрінеді. Перденің шетін түймемен қысып бекітсе, салбыраған мата жоғары жиналып көрінетін принципке ұқсас деп ойласаңыз, түсінуге жеңіл.

Уақыт өткен сайын тарту күші неге әлсірейді?

Өсінділердің тінді ұстап тұру күші бастапқыда мықты болғанымен, уақыт өте келе бірте-бірте босаңсиды. Бет - тәулігіне мыңдаған рет қозғалатын аймақ, шайнау, күлу, сөйлеу кезінде үздіксіз қимылдайды. Осы қозғалыстың арқасында өсінділер ұстап тұрған тін бірте-бірте орнынан жылжиды.

Сонымен қатар жіптің өзі сіңірілетін материалдан жасалғандықтан, уақыт өткен сайын қалыңдығы жұқарып, беріктігі де төмендейді. Бастапқыда тінді ұстап тұрған күш жіп қаншалықты жұқарса, соншалықты әлсірейді. Бұл кір жаятын жіп ескіргенде босаңсып, ілінген киім бірте-бірте салбырап кететініне ұқсас жағдай. Сондықтан тек физикалық тарту күшіне ғана сенсеңіз, әсер қысқа болады. Іс жүзінде тек тарту күшімен сақталатын кезең көбінде 4 аптадан 8 аптаға дейін ғана созылады деп хабарланады.

Жіптің жұқаруының себебі де қарапайым. Дене ішіндегі сұйықтық пен ферменттер жіп бетін уақыт өткен сайын бірте-бірте сіңіріп, кемітеді. Қантты суға салып қойса, беткі жағынан бастап баяу еріп кішірейетін процеске ұқсайды. Сондықтан жіптің жұқару жылдамдығы мен тінді ұстау күшінің әлсіреу жылдамдығы дерлік бірге жүреді.

Жіп еріп, коллаген түзеді дегеннің мағынасы қандай?

Міне, осы жерде іп лифтингінің екінші механизмі көрінеді. Қазіргі кезде қолданылатын жіптердің көбі PDO (polydioxanone, дене ішінде өздігінен ыдырайтын медициналық жіп материалы), PLLA (poly-L-lactic acid, сол сияқты ыдырай отырып коллаген реакциясын тудыратын материал), PCL (polycaprolactone, ыдырау жылдамдығы одан да баяу сіңірілетін материал) сияқты синтетикалық полимерлерден жасалады. Барлығы дене ішінде бірте-бірте ыдырап, су мен көмірқышқыл газына айналып жоғалатын материалдар.

Дене бұл жіпті бөгде зат деп қабылдайды. Жара пайда болғанда дене қалпына келу реакциясын іске қосатыны сияқты, жіп өткен жерде де кішкентай қабыну мен қалпына келу реакциясы орын алады. Осы қалпына келу процесінде фибробласт (терінің ішінде коллаген түзетін жасуша) сол жерге жиналып, жаңа коллаген жасайды.

Қолға кішкентай тікен кірген кезді елестетіп көріңіз. Тікеннің айналасы қызарып, ісініп, қызу шығып, дене сол жерді қалпына келтіруге тырысатын реакция өздігінен қосылады, ал жіп өткен жерде де осыған ұқсас процесс әлдеқайда әлсіз дәрежеде орын алады. Дене үшін жіп те бөтен зат болғандықтан, оның айналасын реттеп, толтыруға тырысатын реакция табиғи түрде қосылады.

Теңеу жасасақ, жіп тұқымға ұқсас. Отырғызған кезде ол жай ғана жұқа жіп, бірақ уақыт өткен сайын сол жерде коллаген деген жаңа тін өсіп шығады. Коллаген - теріні астынан көтеріп тұратын баған тәрізді ақуыз, сондықтан жаңа баған пайда болса, тері өз күшімен тұра алатын жағдайға жетеді.

Коллагеннің шынымен көбейетініне дәлел бар ма?

Жануарларға жасалған тәжірибелер мен тіндік талдаулар негізіндегі бірнеше зерттеуде сіңірілетін жіп енгізілген аймақтың дермасында коллаген талшықтарының тығыздығы артқаны анықталғаны туралы хабарланады. Жіптің айналасында жаңа коллаген талшықтары мен қан тамырлары пайда болғаны байқалғаны туралы да хабарлар бар.

Осы процесте MMP (matrix metalloproteinase, ескірген немесе зақымдалған коллагенді кесіп алып тастайтын фермент) белсенділігі де бірге реттеледі деп белгілі. MMP-ні теңеп айтсақ, ескі коллаген бағанды кесетін қайшы рөлін атқарады, жіп енгізілгеннен кейін қалпына келу реакциясы жүріп жатқан кезде осы қайшылау мен жаңа коллаген тоқу жұмысы қатар жүріп, тін ремоделинг, яғни қайта тоқылу процесінен өтеді деп түсіндіріледі.

Бұл ескі тұсқағазды сыпырып тастай отырып, сол жерге бірден жаңа тұсқағаз жапсыратын жөндеу жұмысына ұқсайды. Сыпыру жылдамдығы мен жаңадан жапсыру жылдамдығы бір-біріне сай келуі керек, әйтпесе қабырға бұдырлы болып қалады, дәл осылай, бұл ремоделинг процесінде де ескіні реттеу жылдамдығы мен жаңасын жасау жылдамдығы теңгерімде болғанда ғана нәтиже табиғи шығады деп түсіндіріледі.

Дегенмен бұл реакцияның дәрежесі адамға қарай әр түрлі. Жас, тері жағдайы, жіптердің саны мен қалыңдығы, енгізу тереңдігіне байланысты қанша коллаген түзілетіні өзгеруі мүмкін. Сондықтан іп лифтингінің ұзақ мерзімді әсерін белгілі % жақсарту деп санмен нақты айту қиын.

Дереу әсер мен ұзақ мерзімді әсердің реті неге бөлек?

Ем жасалғаннан кейін бірден 2 аптадан 4 аптаға дейін негізінен өсінділердің тінді ұстап тұратын физикалық күші жұмыс істейді. Бұл кезеңде ісіну мен тартылу сезімі бірге болғандықтан, бет сызығы көзге айқын жинақы көрінеді.

Одан кейін жіп бірте-бірте ыдырап, физикалық тарту күші азайғанымен, оның орнына коллагеннің орнығу кезеңі басталады. Жіптің толық ыдырауына кететін уақыт материалына байланысты 6 айдан 1 жылдан астам мерзімге дейін әр түрлі болады. Осы уақыт ішінде коллаген үздіксіз түзіліп, теріңіздің серпімділігі бірте-бірте жақсарады деп хабарланады.

Яғни бастапқыда жіп тікелей көтереді, кейін оның орнын коллаген алып, ұстап тұрады. Бір емде екі бөлек уақыт кестесі қабаттасады деген сөз.

Бұл реттің өзгермейтін себебі қарапайым. Жіптің физикалық тарту күші жіп қалың әрі мықты болатын бастапқы кезеңде ең күшті, ал коллаген дене қалпына келу реакциясы арқылы баяу жинайтын нәрсе болғандықтан уақыт қажет. Біреуі тез өсіп, тез басылатын күш, екіншісі кеш басталып баяу өсетін күш, сондықтан екі күш бір мезгілде шыңына жетпей, кезек-кезек жалғасады.

Сақталу мерзімі неге байланысты анықталады?

Іп лифтингінің сақталу мерзімін анықтайтын фактор біреу ғана емес. Мысалы, жұқа жіпті небәрі 2 жіптен 4 жіпке дейін ғана енгізгенге қарағанда, қалың жіпті 8 жіптен астам мөлшерде бірнеше бағытта жиі енгізгенде әдетте ұзағырақ сақталады деп хабарланатын себебі де осында. Негізінен мына факторлар бірге әсер етеді деп белгілі.

• Жіптің материалы мен қалыңдығы: Қалың әрі ыдырауы баяу жіп физикалық тарту күшін ұзағырақ сақтайды, әрі коллаген ынталандыру мерзімі де ұзаруы мүмкін. Себебі ыдырау жылдамдығының өзі әр материалда бөлек.
• Енгізілген жіптердің саны мен тереңдігі: Жіп саны көп әрі кең аймаққа орналасқан сайын коллаген түзілетін аудан да кеңейіп, әсер ұзағырақ сақталу үрдісі бар деп хабарланады. Себебі ынталандырылатын тіннің аумағы кеңейеді.
• Адамның тері қартаю жылдамдығы мен өмір салты: Күн сәулесіне түсу, темекі шегу, тіндегі коллаген синтезінің табиғи қабілетіне байланысты жаңадан түзілген коллагеннің қанша уақыт сақталатыны өзгереді. Себебі коллагеннің өзі де уақыт өткенде қайта ыдырайтын ақуыз.
• Ем жасалғаннан кейінгі күтім: Қатты массаж немесе күшті қысым жаңадан орналасқан жіп пен тінді дірілдетуі мүмкін, сондықтан қалпына келу кезеңінде абай болу керек деп ұсынылады. Себебі тін орнығып үлгермей тұрып физикалық әсер түссе, ұстап тұрған күш босаңсуы мүмкін.

Жалпы алғанда, іп лифтингінің әсері орта есеппен шамамен 1 жыл сақталады деп жиі хабарланғанымен, жоғарыда аталған себептерге байланысты адамнан адамға айырмашылық үлкен болады.

Ем жасалғаннан кейін қалай күтім жасау керек?

Коллаген түзілу процесіне кедергі жасамау - күтімнің негізі.

• Ем жасалғаннан кейін сауна немесе моншадай ыстық орындардан 1 аптадан 2 аптаға дейін аулақ болу ұсынылады. Ыстыққа түскенде тін ісініп, босаңсып, әлі орнықпаған жіп ығысып кетуі мүмкін.
• Ем жасалғаннан кейінгі 2 аптадан 4 аптаға дейін бетті қатты уқалау немесе қысатын позаны ұстанудан аулақ болу ұсынылады. Жіп орнықпай тұрып ығысса, орны бұрмалануы мүмкін.
• Бастапқы ісіну мен көгеру уақыт өткен сайын өздігінен басылатын жағдайлар жиі кездеседі деп айтылады, ал қалпына келу жылдамдығы адамнан адамға өзгереді.
• Күннен қорғау коллагеннің қайта бұзылу жылдамдығын баяулатуға көмектеседі деп белгілі, сондықтан ем жасалғанына қарамастан үнемі қолдану жөн.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).