Бір рет кеңейген тесікшелер неге өздігінен тарылмайды, күтім жасаса да қайта неге үлкейе береді?

Айнаға жақын келіп қараған кезде мұрын қапталы мен беттегі тесікшелер бірде-бір күні аса үлкен көрінеді. Макияжды қанша мұқият жасасаңыз да дәл сол жер жасырылмай қалады, ал жарық түскенде нүктелей көлеңке тастап тұрады. Көбі тесікшеге дұрыс күтім жасаса, ол қайта тарылады деп ойлайды, бірақ шындығында бір рет кеңейген тесікше өздігінен тарылатын жағдай сирек.

Тесікшенің үлкеюінің нақты себебі бар. Ішінен итеретін күш пен сыртынан ұстап тұратын күш бар, осы екі күштің тепе-теңдігі бұзылған сәтте тесікше кеңейеді. Бұл неге болады, неге өздігінен оңай қалпына келмейді, соны реттеп бірте-бірте түсіндірейік.

Тесікше негізінен неге бар?

Тесікше теріде тесілген саңылау емес, шаш фолликуласы мен май безін жалғайтын өткел. Май безінде түзілген майлы зат осы өткел арқылы тері бетіне шығуы керек, сонда ғана тері құрғап кетпей, ылғалын сақтап тұра алады.

Мәселе мынада: бұл өткелдің қалыңдығы әрдайым бірдей емес. Өткел ішінде жиналатын зат көбейгенде немесе қабырғасын ұстап тұратын күш әлсірегенде, кіре берісі кеңейіп, көзге көрінетін тесікше ұлғаяды. Яғни тесікшенің кеңеюі жаңа өткел пайда болады деген сөз емес, бұрыннан бар өткелдің әртүрлі себептермен ашылып кетуі.

Май безі тесікшені неге ішінен итереді?

Май бездерінің көлемі мен белсенділігі тері аймағына қарай әртүрлі. Мұрын, маңдай, бет сияқты май бездері үлкен әрі көп жерлерде тесікше де көзге көбірек түседі. Себебі май безі белсенді жұмыс істеп, май көп бөлген сайын өткелді толтыратын мөлшер де артады.

Шарды үрлегенде қабырғасы керіліп созылатыны сияқты, май көп түзілетін фолликула да ішінен қысым көріп, өткел қабырғасы біртіндеп созылады. Оның үстіне ескі өлі жасушалар уақытында түспей өткел ішінде жиналса, май мен өлі жасуша араласып кесек түзеді де, ішкі қысым тіпті күшейе түседі.

Осылай созылған өткел май бөлінуі азайған сәтте бірден бұрынғы қалпына оралмайды. Себебі бір рет созылған қабырға тінінің сол пішінін біраз уақыт сақтап қалу қасиеті бар, сондықтан тек майды азайту арқылы тесікшені байқарлықтай тарылту қиынға соғады.

Серпімділік төмендегенде тесікше неге үлкейеді?

Тесікше қабырғасының маңында коллаген мен эластин деп аталатын талшықты ақуыздар тор сияқты өрілген, олар өткелді ұстап тұрады. Коллагенді теріні көтеріп тұратын баған десек, эластин сол бағандар арасын жалғайтын резеңке жіпке ұқсайды. Осы баған мен резеңке жіп берік болғанда тесікше өткелі тар күйінде сақталады.

Ал жас ұлғайған сайын немесе ультракүлгін сәулеге ұзақ уақыт түскенде, коллагенді ұсақтап кесетін фермент, яғни MMP (матрицалық металлопротеиназа, коллагенді кесетін қайшы тәрізді зат) белсенділігі артады, ал жаңа коллаген жасау қабілеті керісінше төмендейді. Баған біртіндеп жіңішкеріп, резеңке жіп те серпімділігін жоғалтқанда, тесікше қабырғасын ұстап тұрған күш әлсірейді де, ауырлық күші мен теріннің өз салмағына шыдамай тесікше төмен қарай созылғандай кеңейеді.

Бұл процесс майдың көптігінен туындайтын кеңеюден мүлде басқа. Май түріндегі тесікше ішінен итеретін күштен пайда болады, ал серпімділігі төмендеу түріндегі тесікше сыртынан ұстайтын күштің әлсіреуінен туады. Шындығында екеуі бірге әсер ететін жағдай жиі кездеседі: жастайынан май себебінен, ал жас ұлғайған сайын серпімділіктің төмендеуі қосылып, тесікше бірте-бірте айқынырақ көрінетін үрдіс жиі байқалады.

Тесікше неге өздігінен қайта тарылмайды?

Көгеру немесе жара уақыт өте келе дене өзі емдейді, ал тесікше неге олай болмайды деп қызығатындар көп. Себебі тесікшенің кеңеюі жедел зақым емес, созылмалы түрде баяу жүретін құрылымдық өзгеріс.

• Өткел қабырғасын құрайтын коллаген талшықтары бір рет үзіліп немесе жұқарып кетсе, дене оларды толығымен жаңа талшықпен қайта толтыру жылдамдығы өте баяу. Себебі жара сияқты дереу қалпына келтіру сигналы іске қосылмайды.
• Ұлғайған май безінің өз көлемі де оңай кішіреймейді. Май бөлінуін тежейтін күтім жасасаңыз да, бұрыннан үлкейген бездің физикалық көлемі бастапқы қалпына келуі үшін ұзақ уақыт керек.
• Ультракүлгін сәулеге қайта-қайта түсіп, қартаю процесі жалғаса берсе, MMP белсенділігі керісінше тұрақты сақталып немесе арта беретін бағытта жүреді, сондықтан қалпына келтіруден зақым басым болатын жағдай жалғасады.

Осы себептерге байланысты бетті жуу немесе тесікшені тарылтады делінетін косметика сияқты күнделікті күтіммен ғана бұрыннан ашылған өткелдің физикалық құрылымын толық қалпына келтіру қиын деген түсінік басым. Дегенмен май бөлінуін реттеп, ультракүлгіннен қорғануды тұрақты жалғастырса, тесікшенің одан әрі үлкеюі баяулайды деп саналады.

Күтім мен емдеу нені мақсат етеді?

Күнделікті күтім мен процедуралық емдеудің мақсаты әртүрлі. Күтім негізінен май мен өлі жасуша сияқты ішінен итеретін күшті реттеуге бағытталса, емдеу көбіне коллаген мен эластин сияқты сыртынан ұстайтын күшті қайта арттыруға бағытталады.

• Салицил қышқылы немесе ретиноид сияқты құрамдастар тесікше өткелінде жиналған өлі жасушалардың оңай түсуіне көмектеседі де, ішінен итеретін қысымды азайту бағытында әсер етеді деп саналады.
• Май бөлінуін реттейтін құрамдастар мен өмір салтын күтіп ұстау өткелді толтыратын заттың өзін азайту қызметін атқарады.
• RF (жоғары жиілікті, электр энергиясымен теріннің ішіне жылу жеткізетін әдіс) немесе микроине қолданатын процедуралар дерма қабатына тітіркендіргіш әсер беріп, жаңа коллаген түзілуін ынталандыратын тәсіл, ол серпімділігі төмендеу түріндегі тесікшеге көбірек бағытталған деп хабарланады.
• Лазерлік процедура эпидермис пен дерманың бір бөлігіне бақыланатын зақым беріп, қалпына келу процесінде коллагеннің қайта толуын ынталандыратын әдіс, май түрі мен серпімділігі төмендеу түрі аралас жағдайда жиі қарастырылады.

Қандай әдіс болса да, бұрыннан созылған өткел қабырғасының тініне жаңа коллаген толуы керек, сонда ғана көзге көрінетін өзгеріс пайда болады. Сондықтан дереу нәтиже емес, процедурадан кейін 4 аптадан 12 аптаға дейін, ұзағанда 6 айға дейін бірте-бірте байқалатын өзгеріс түрінде көрінуі жиі кездеседі.

Тесікшелер аймаққа қарай неге әртүрлі көрінеді?

Бір беттің өзінде де мұрында тесікше үлкен, ал бетте салыстырмалы түрде кіші көрінетін жағдай жиі кездеседі. Себебі аймаққа қарай май безінің тығыздығы мен көлемі, сондай-ақ теріні көтеріп тұратын коллаген тінінің қалыңдығы әртүрлі. Мұрын маңында май бездері бастапқыдан үлкен әрі тығыз орналасқандықтан май түріндегі тесікше көбірек байқалады, ал бет пен көз айналасында жас ұлғайған сайын серпімділігі төмендеу түріндегі тесікше салыстырмалы түрде ертерек пайда болады деп саналады.

Осы аймақтық айырмашылықтарға байланысты бүкіл бетке бірдей күтімді қолданғаннан гөрі, аймаққа қарай себебін бөліп қарастырған тиімдірек деген түсінік жиі айтылады. Мұрынға май бөлінуін реттеуге басымдық беріп, бет пен көз айналасында серпімділікті арттыруға көбірек көңіл бөлсеңіз, күтім бағытын анықтау әлдеқайда жеңілдейді.

Соңында, тесікшенің үлкен көрінуінің себебін бір сөйлеммен қорытындыласақ: ішінен май мен өлі жасуша итереді, ал сыртынан коллаген мен эластин күшін жоғалтып ұстай алмайды, осы екі үрдістің қосылған нәтижесі деуге болады. Тек бір себепті ғана ойлағаннан гөрі екі күштің тепе-теңдігі деген үлкен көзқараспен түсінсек, неге күтімнің шегі бар екені және неге емдеу коллаген қалпына келуіне бағытталатыны да табиғи түрде түсінікті болады.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA). </content>