HPL май еріту инъекциясының принципі, сеанс саны және ісігі

Иек астындағы немесе қолдың жоғарғы бөлігі сияқты жаттығумен де оңай кетпейтін май аймақтары туралы уайымдап көрген боларсыз. Жалпы салмақ өзгермей тұрып, тек белгілі бір аймақ қана көзге бірден түсіп тұрса, сол жердегі май жасушаларының өзін азайту жолын іздейміз.

HPL май еріту процедурасы дәл осындай жергілікті аймаққа гипотониялық ерітіндіні тікелей егу арқылы жасалады. Бұл операциямен майды алып тастау емес, концентрациясы төмен ерітіндінің май жасушасының ішіне суды тартып, жасушаны кере созып жарып жіберу тәсілі. Механизмін білгенде ғана неге аймақ сайын доза мен сеанс саны әртүрлі болатыны, неге ісіну 3-7 күнге дейін қалатыны түсінікті болады. Бәрін ретімен қарастырайық.

Май еріту инъекциясы салмақ азайтудан несімен өзгеше?

Әдеттегі диета бүкіл дене бойындағы май жасушаларының көлемін кішірейту бағытында әсер етеді. Әр май жасушасы жеке-жеке жіңішкереді, ал жасуша саны өзгермейді.

Май еріту инъекциясының тәсілі басқаша. Қалаған аймаққа дәрі тікелей егіліп, сол жердегі май жасушаларының өзін жоюды мақсат етеді. Жасуша толығымен жойылатындықтан, теориялық тұрғыда тек сол аймақта ғана көлемнің кемуін күтуге болады. Сондықтан бұл жалпы дене диетасынан гөрі иек асты, қол сияқты жергілікті шығып тұрған майды реттеу үшін көбірек қолданылады.

Дегенмен бұл процедура салмақ түсірудің әдісі емес. Ол тек белгілі бір аймақтың май жасушасының көлемін азайтатын жергілікті процедура екенін алдымен түсініп барып жасатқан жөн.

Мұндай жергілікті майлар жаттығу немесе диетамен ғана оңай кетпейтін жағдай жиі кездеседі. Себебі әр адамда май жиналуға бейім жерлер бар, әрі ол жерлер қан айналымы мен гормон әсеріне де байланысты. Сондықтан жалпы салмақ азайса да тек сол аймақ қалып қоятын жағдай жиі болады, мұндай аймақты реттеу үшін бүкіл денені күтуден өзгеше тәсіл қажет.

Май жасушасы қалай жарылады?

Май жасушасы жұқа қабықпен (жасуша мембранасымен) қоршалған, ішінде майды сақтайды. Бұл қабықты жасушаның ішкі және сыртқы жағын бөліп тұрған әрі судың кіру-шығуын реттейтін жұқа шекара деп түсінсеңіз болады.

HPL-де қолданылатын ерітінді дене сұйықтығынан концентрациясы төмен, яғни гипотониялық ерітінді. Концентрация төмен дегеніміз, салыстырмалы түрде су молекуласы көбірек дегенді білдіреді, ал судың табиғаты бойынша ол әрдайым концентрациясы төмен жақтан жоғары жаққа қарай өтуге тырысады (осмос қысымы). Сондықтан бұл ерітінді май жасушасының айналасына орналасқанда, концентрациясы жоғарырақ жасушаның ішіне қарай су үздіксіз ене береді.

Мысалы, кептірілген теңіз балдырын таза суға салып қойса, ол суды сіңіріп бірнеше есе ісінетінін елестетіңіз. Май жасушасы да гипотониялық ерітіндімен қоршалғанда дәл солай суды үздіксіз сіңіріп, шар сияқты кеуіп шығады.

Жасуша қабығы бұл көлемнің ұлғаюын шексіз көтере алмайды. Су үздіксіз кіріп, ішкі қысым белгілі деңгейден асқанда қабық керілуге шыдамай жарылып, жасуша ішіндегі зат сыртқа шығады. Бұл процесс осмостық лизис деп аталады. Мұнда жуғыш зат майлы қабатты еріткендей мембрана құрылымы химиялық жолмен ерімейді, керісінше судың толуынан туындаған физикалық қысым айырмашылығының өзі ғана қабықты жаратыны осы процедураның негізгі механизмі. Бұл реакция тек егілген жердің айналасында ғана жергілікті түрде жүретіндіктен, ерітіндіні дәл қалаған аймаққа ғана дәл егу тиімділік пен қауіпсіздіктің екеуі үшін де маңызды.

Онда неге тек май жасушасы ғана қатты әсерленіп, айналасындағы тері мен бұлшықет салыстырмалы түрде аз зақымданады. Себебі май жасушасының көлемінің көбін бір үлкен май тамшысы алып жатады, сондықтан оны ұстап тұратын жасуша қаңқасы (цитоскелет) басқа жасушаларға қарағанда әлдеқайда әлсіз. Ал бұлшықет пен тері жасушасы тығыз цитоскелет пен дәнекер тінмен қолдау алатындықтан, дәл сол осмостық өзгеріске де жақсырақ төтеп береді. Дегенмен инъекция орны немесе тереңдігі шектен шықса, басқа тіндер де бірге кеуіп әсерленуі мүмкін, сондықтан ерітіндіні дәл қабатқа орналастыратын шеберліктің өзі қауіпсіздікті шешеді.

Жарылған май қайда жоғалады?

Жасуша бұзылды деп, май сол жерден бірден жоғалып кетпейді. Бұзылған жасуша мен ағып шыққан май құрамы бір түрлі қалдық болып қалады, оны денеге қайта тазалау процесі керек болады.

Бұл тазалау жұмысын макрофаг (лейкоциттің бір түрі, дене ішіндегі бөгде зат немесе өлі жасушаны жеп жоятын, тазалаушы қызмет атқаратын иммундық жасуша) атқарады. Макрофаг жара пайда болғанда сол жерге жиналып өлі тінді тазалайтыны сияқты, бұзылған май жасушасының қалдығын да қоршап алып ыдыратады.

Ыдыраған заттар кейіннен дененің лимфа жүйесі мен қан айналымы арқылы бірте-бірте тасымалданып, метаболизмге түсіп сыртқа шығады. Бұл процесс бір-екі күнде бітпейді, 2-4 аптаға созылып жайлап жүреді. Сондықтан май еріту инъекциясы салынған келесі күні бірден көлем кемитін процедура емес, уақыт өте бірте-бірте нәтиже беретін процедура екенін білу қажет.

Бұл тазалау процесінің неге бір-екі күнде бітпейтіні де сол логикамен түсіндіріледі. Макрофаг бір мезгілде көп қалдықты өңдей алмайды, кезекпен азын-аулақ қоршап алып бөлшектеп ыдыратады. Бұл құрылыс алаңын тазалағанда бір жүк көлігі бірнеше рет барып-келіп қалдықты тасығанға ұқсас. Сондықтан процедурадан кейін бірден емес, 2-3 апта өткен соң көлем өзгерісі анағұрлым айқын сезілетін жағдай жиі кездеседі, түпкілікті нәтижені білу үшін сонша уақыт күтіп бақылау қажет.

Аймаққа қарай доза мен сеанс саны

Бір май еріту инъекциясы болса да, иек асты, іш және қол үшін тәсіл әртүрлі болады. Себебі әр аймақтың май қабатының қалыңдығы, ауданы және айналасындағы тін құрылымы бір-бірінен ерекшеленеді.

• Иек асты сияқты ауданы тар, май қабаты жұқа аймақта салыстырмалы аз дозаның өзі жақсы нәтиже береді. Тар аймақ ішінен жүйке мен қан тамыры өтетіндіктен, доза мөлшерін көбейтуден гөрі дәл нүктелерге бөліп егетін дәлдік маңыздырақ.
• Қол мен іш сияқты ауданы кең, май қабаты қалың аймақта бір реттен өңдеу қиын май мөлшері көп болады, сондықтан бірнеше нүктеге бөліп егіп, сеанс санын да 5-10 сеансқа дейін бөлетін жағдай жиі кездеседі. Бір мезгілде көп мөлшер егілсе, денеге өңдеуге тура келетін қалдық та соғұрлым артып, қалпына келу жүктемесі ұлғаяды.
• Аймаққа қарамастан сеанс аралығында 1-2 апта аралық қалдыру әдеттегідей. Себебі алдыңғы дәрінің тудырған қабыну реакциясы мен тазалау процесі белгілі деңгейде басылғаннан кейін ғана келесі сеансты өткізу, жанама әсер қаупін арттырмай нәтижені жинақтауға мүмкіндік береді.

Процедура алдында аймақты тор түрінде белгілеуінің де себебі осында. 1-1.5 см аралықпен нүкте қойып, әр нүктеге белгіленген мөлшерді бөліп енгізсе, дәрінің тек бір жерге шоғырлануының алдын алып, әсерді бүкіл аймаққа біркелкі таратуға болады. Аралық тым тар болса, тін зақымдануы қабаттасып қалпына келу қиындайды, керісінше тым кең болса, аралықта әсері жетпей қалған жерлер қалып, нәтиже теңсіз болуы мүмкін. Бұл аралықты дұрыс белгілеу де тәжірибе мен қолдың сезімталдығын қажет ететін бөлік.

Нақты доза мен сеанс саны сол аймақтың май қалыңдығына, тері жағдайына, жеке адамның қалпына келу жылдамдығына қарай өзгеретіндіктен, процедура алдындағы кеңесте аймаққа қарай жоспар құру негізгі қағида.

Процедурадан кейін ісік неге пайда болады?

Май еріту инъекциясы салынған аймақтың 3-7 күн бойы ісініп, қатаюы процедура дұрыс жүрмегендіктен емес, керісінше жоғарыда айтылған тазалау процесінің жүріп жатқанының белгісіне жақынырақ. Себебі макрофагтардың жиналып қалдықты өңдеу процесінің өзі бір түрлі қабыну реакциясы.

Ісіну әдетте процедурадан кейін бірден басталып, 1-2 күн ішінде ең қатты болып, кейін бірте-бірте басылады. Аймаққа қарай ісінудің қанша уақыт қалатыны әртүрлі болады, май қабаты қалың, доза көп қолданылған аймақта тазалайтын қалдық та көп болғандықтан ісіну ұзағырақ созылуы мүмкін. Инені салған із бойынша көгеру пайда болуы да жиі кездеседі.

Бұл кезеңде ісінуді күштеп массажбен басу немесе қатты қысым түсірудің орнына, денеге қалдықты өзі ретке келтіруге уақыт беру қауіпсізірек. Ісіну мен қаттылық сақталып тұрғанда асығып қосымша процедура жасатса, сол аймаққа қабыну жүктемесі қабаттасып қалпына келу керісінше кешігуі мүмкін, сондықтан келесі сеансты жеткілікті аралықпен өткізген жөн.

Бірдей доза алса да ісіну деңгейінің адам сайын әртүрлі болатыны, әр адамның иммундық реакция жылдамдығы мен тері қалыңдығы бір-бірінен өзгеше болғандықтан. Әдетте қабыну реакциясы сезімтал немесе терісі жұқа аймақта ісіну көбірек көзге түсіп, ұзағырақ созылуы мүмкін. Процедурадан кейін бірден 10-15 минуттай суық компресс жасау қан тамырларын тарылтып, бастапқы ісіну мен көгеруді азайтуға көмектеседі, бірақ кейін 1-2 апта бойы жалғасатын ісінудің өзі тазалау процесінің табиғи ағымы болғандықтан, оны күштеп жоюдан гөрі байқап отырған дұрысырақ.

Процедураның алдындағы және кейінгі сақтық шаралары

Май еріту инъекциясы жергілікті жерде жасушаны бұзатын процедура болғандықтан, процедура алдындағы кеңесте тексерілуге тиіс жайттар бар. Сол аймақта инфекция немесе тері ауруы бар-жоғын, қан ұюын кешіктіретін дәрі қабылдап жатқанын, жүкті немесе бала емізіп жатқанын алдын ала айту қажет. Себебі мұндай жағдайлар ісіну, көгеру және қалпына келу жылдамдығына әсер етуі мүмкін.

Процедурадан кейін сол аймақты қатты басу немесе күшті тітіркендіретін күтім (қатты массаж, сауна сияқты жылу әсері) жасаудан аулақ болу ұсынылады. Бұзылған тін тазаланып жатқанда қосымша тітіркену қосылса, ісіну мен қабыну ұзаққа созылуы мүмкін екені хабарланған. Нәтиже қанағаттандырмағандай көрінсе де 4-6 апта бақылап барып келесі жоспар құру дұрыс тәртіп. Себебі майдың кету процесінің өзі бірден емес, бірте-бірте байқалатын процедура.

Қан ұюын кешіктіретін дәрі қабылдап жатқанда неге көбірек сақ болу керегі де сол логикамен байланысты. Ине өткен әр жерде кішкентай қан тамыры тиіп кетеді, әдетте тез тоқтайтын қан кету бұл дәрі қабылдап жатқанда оңай тоқтамай, көгеру үлкен әрі ұзақ қалуы мүмкін. Сондықтан кеңес кезінде қабылдап жатқан дәрілердің бәрін қалдырмай айту ісіну мен көгеруді азайтуға нақты көмектеседі.

Мұздату немесе жылу әдістерінен несімен өзгеше?

Жергілікті майды азайту әдісі бұл процедурадан басқа да бар, суықпен мұздатып май жасушасын бұзатын тәсіл немесе ультрадыбыс не жоғары жиілікті энергиямен қыздырып майды бұзатын тәсіл де кездеседі. Механизмі әрқайсысында өзгеше болғанмен, мақсаты ұқсас, май жасушасының өзін жойып, сол аймақтың көлемін азайту.

Инемен дәрі егетін тәсілдің бөлек құрал қажет етпей жасалатын және қол жетуі қиын тар, иректелген аймаққа да дәл қол жеткізе алатын артықшылығы бар. Ал мұздату немесе қыздыру тәсілі кең, тегіс аймақты бір рет өңдеуге қолайлырақ. Сондықтан иек асты сияқты тар аймақта инъекция тәсілі жиі қолданылады, ал іш сияқты кең аймақта екі тәсілді бірге қарастыратын жағдай көп кездеседі. Сайып келгенде, аймақтың пішіні мен көлеміне қарай қолайлы әдіс ерекшеленеді, бір тәсіл әрдайым басым бола бермейді.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).