Ағарту инъекциясының құрамындағы глутатион теріні неге ағартады дейді, ал бұған қаншалықты дәлел бар?

Клиника сайттарында немесе сұлулық форумдарында "ағарту инъекциясы" деген атауды бір рет болса да естіген боларсыз. Құрамын қарасаңыз, көбіне глутатион (glutathione) деген зат кездеседі. Терінің ағаратыны жайлы жиі айтылады, бірақ неге солай болатыны туралы түсіндірме көбіне қысқа қайырылып кетеді.

Глутатион шын мәнінде денемізде бұрыннан бар зат. Ол бауырда түзіліп, дене клеткаларының көбінде қызмет атқарады. Осы заттың тері түсіне қандай қатысы бар, инъекция арқылы жіберілгенде жол шынымен өзгере ме, ал дәлелдер қай деңгейге дейін тексерілген, осының бәрін ретімен қарастырайық.

Ағарту инъекциясы дегеніміз не?

Ағарту инъекциясы белгілі бір затты білдіретін ресми атау емес. Негізгі құрамы глутатион болып, оған С дәрумені секілді қоспалар қосылып, көктамыр арқылы жіберілетін инъекциялардың жалпы атауы деп қарауға болады.

Клиникалар арасында құрамы сәл өзгеше болатындықтан, дәрі мен мөлшерін емге дейін өзіңіз тексеріп алған дұрыс. Атауы бір болғанымен, ішіндегі құрамы клиникаға қарай өзгеше болуы мүмкін екенін есте ұстаған жөн.

Глутатион инъекциясы бастапқыда ағарту мақсатымен ойлап табылған зат та емес. Ол бауыр функциясына көмектесу, химиотерапияның жанама әсерлерін азайту немесе денедегі улы заттарды шығаруды қолдау мақсатында қолданылып келген. Осы мақсатта жоғары дозада көктамыр арқылы ем алған науқастардың терісі жарқырай бастағаны байқалғаннан кейін, сұлулық мақсатында қолдану кеңінен таралды деп саналады. Яғни бастапқыда мүлде басқа мақсатқа арналған дәрі күтпеген қосымша әсерінің арқасында атаққа шыққан жағдайлардың бірі.

Меланин қалай түзіледі?

Тері түсін анықтайтын ең басты фактор, меланин деп аталатын пигмент. Меланин меланоцит атты арнайы клеткалардың ішінде түзіледі, ал бұл процестің басты рөлін тирозиназа (tyrosinase) деген фермент атқарады.

Ферментті денеде белгілі бір реакцияны жүзеге асыратын жұмысшы деп ойласаңыз, түсінуге оңай. Тирозиназа тирозин деген аминқышқылын шикізат етіп алып, одан меланин құрастыратын зауыт станогы сияқты жұмыс істейді. Бұл станок қарқынды айналса, пигмент көбірек жиналады, ал баяу айналса, пигмент түзілуі де азаяды.

Тері түсі неге адамға қарай әртүрлі болады?

Тері түсінің адамға қарай өзгеше болуы, түбінде, меланиннің екі жүзіне байланысты. Меланиннің қою қоңырдан қараға жақын эумеланин және сары немесе қызғылт реңкті ашық феомеланин деген екі түрі бар, ал осы екеуінің ара қатынасы адамнан адамға өзгеше.

Осы қатынасты реттейтін қосқыш қызметін MC1R деген рецептор гені атқарады. Оны меланин зауытына орнатылған қосқыш тақтасы деп елестетуге болады. Қосқыш қатты қосулы тұрса, эумеланин өндіретін желі белсенді жұмыс істейді, ал қосқыш әлсіз басылса, феомеланин желісі салыстырмалы түрде көбірек айналады. Шашы қызыл, терісі ерекше ашық адамдардың кездесуі де осы геннің туа біткен айырмашылығымен түсіндіріледі деп кеңінен танылған.

Ағарту инъекциясы дәл осы қосқышқа ұқсас нүктені нысанаға алады. Генді өзгертпейді, бірақ глутатион ферменттік реакцияның аралық сатысына араласып, қосқышты феомеланин жағына сәл ығыстыруға тырысады деп түсінсеңіз, келесі бөлім әлдеқайда түсінікті болады.

Глутатион меланин түрін қалай өзгертеді?

Глутатионға назар аударылатын себебі, пигмент түзілу жолының бағытын эумеланиннен феомеланинге қарай сәл бұратыны жайлы деректер бар болғаны. Глутатиондағы күкірт компоненті меланин синтезінің аралық қосылысымен байланысып, қою пигменттің орнына ашық пигмент көбірек түзілетіндей реакция бағытын өзгертеді деп түсіндіріледі. Бұл, қою бояу жолын сәл тарылтып, ашық бояу жолын сәл кеңейтуге ұқсас процесс.

Бұл неге мүмкін болатынын тереңірек қарасақ, тирозиназа ферментінің жұмыс істеуі үшін ортасында мыс ионы деген кішкене бөлшек міндетті түрде керек. Кілт саңылауына сай кілт болмаса есік ашылмайтыны сияқты, осы мыс ионы орнында тұрмаса, фермент өз қызметін атқара алмайды. Глутатионның құрамындағы күкірт осы мыс ионының орнына жабысып, ферменттің бұрынғыдай жұмыс істеуіне кедергі жасайды деген түсіндіру бар. Кілт саңылауына бөгде зат тығылып, есіктің қиналуымен ұқсас сурет. Осылайша тирозиназаның белсенділігін ішінара тежейді деген деректер де бар.

Антиоксиданттық әсер мен ағарту қалай байланысады?

Глутатион денедегі негізгі антиоксиданттардың бірі ретінде танымал. Антиоксидант деген сөз күрделі естілуі мүмкін, бірақ оны клетка ішінде пайда болатын тот басқан қалдықты жинайтын тазалаушы деп ойласаңыз, түсіну оңайлайды.

Күн сәулесіне түскенде немесе стресс кезінде клетка ішінде бос радикал деген тұрақсыз зат көбейеді. Бұл бос радикал меланоциттерге пигментті көбірек түзу туралы сигнал беретін жолды қоздырады деп есептеледі. Өрт дабылы қосылғанда от сөндіру көлігі шығатыны сияқты, бос радикал дабылы қосылған сайын пигмент өндіру желісі авариялық режимге көшеді.

Глутатион осы дабылдың өзін азайтса, от сөндіру көлігінің шығуы да азаятыны сияқты, пигмент өндіруге түрткі болатын сигнал да сиреуі мүмкін, антиоксиданттық жолдың логикасы дәл осылай құрылған. Бұл, пигмент жолын тікелей өзгертетін алдыңғы механизмнен бөлек, өз алдына жұмыс істейтін екінші жол.

Осылайша анықталған қосымша әсерлерге кейін механизмді түсіндіретін зерттеулер қосыла беретін жағдайлар жиі кездеседі, бірақ бастапқыдан-ақ тек ағарту мақсатын көздеп, кең ауқымда жоспарланған зерттеулер салыстырмалы түрде аз. Осы негізді білу, төменде қарастырылатын дәлел деңгейін түсінуге де көмектеседі.

Көктамыр инъекциясы мен ауыз арқылы қабылдаудың айырмашылығы бар ма?

Глутатион бір зат болғанымен, оны көктамыр арқылы жіберу мен таблетка немесе ұнтақ түрінде ішу денеде мүлде басқа жол өтеді.

1. Сіңу жолы басқаша. Ішілетін глутатионның едәуір бөлігі асқазан мен ішектен өткенде ас қорыту ферменттерімен ыдырап кетеді. Ал көктамыр инъекциясы тікелей қан тамырына түсетіндіктен, ыдырау шығыны азырақ.
2. Қандағы концентрация басқаша көтеріледі. Көктамыр инъекциясы қысқа уақыт ішінде қандағы концентрацияны тез жоғарылата алады, ал ішетін түрі баяу көтеріліп, ең жоғарғы деңгейі де соғұрлым төмен болады.
3. Әсер ету ұзақтығы мен қайталану жиілігі басқаша. Денеге түскен глутатион уақыт өте ыдырап, шығарылып отырады, сондықтан қай жолмен қабылдасаңыз да бір реттен аяқталмайды, тұрақты түрде қайталап отыру керек екені ортақ.

Ішетін түрдің шығыны көбірек болатынының бір себебі, бауыр. Ішектен сіңген зат бірден жалпы қан айналымына түспей, алдымен бауырдан бір рет өтеді, осы кезде едәуір бөлігі метаболизденіп сүзіліп қалады. Бұл жол ақы алатын бекеттен бір рет өтуге ұқсас, ішу тәсілі осы бекеттен міндетті түрде өтуі керек, ал көктамыр инъекциясы бұл бекетті айналып өтіп, тікелей мақсатына жетеді.

Қайсысы жақсы деп нақты тұжырым жасаудан гөрі, екі тәсілдің денеде әртүрлі жолмен жүретінін түсініп, содан кейін таңдау жасаған дұрысырақ.

Нәтиже неге бірден шықпайды?

Ағарту инъекциясын алды екен деп, келесі күні тері реңкі бірден өзгере қоймайды. Терінің ішінде бұрыннан жиналған меланин мүйізді клеткалармен бірге беткейге көтеріліп, түсіп кетуі керек, сонда ғана ашыла бастағандай көрінеді, ал бұл алмасу циклі әдетте 4 аптадан 6 аптаға дейін уақыт алады.

Теріні конвейер таспасы деп елестетсеңіз, түсіну оңайырақ. Таспаның астыңғы жағында жаңадан түзілетін меланин мөлшері азайса да, таспамен жоғары көтеріліп келе жатқан бұрынғы меланиннің толығымен шығып кетуіне уақыт керек. Сондықтан нәтижені бағалау үшін кемінде бір ай тұрақты бақылап отырған дұрыс.

Дәлел деңгейі қаншалықты танылған?

Осы тұстан бастап сәл сақтықпен қарау керек. Жоғарыда айтылған пигмент ауысу механизмі мен антиоксиданттық әсер клетка деңгейіндегі тәжірибелер мен кейбір шағын клиникалық зерттеулерде байқалған деректерге негізделген. Яғни механизмнің өзі мүлде негізсіз сөз емес дегенді білдіреді.

Дегенмен емнің нәтижесі қандай көлемде, қанша уақытқа созылады, қай тері түріне жақсырақ әсер етеді деген сұрақтарда әлі де кең ауқымда жинақталған келісім жеткіліксіз. Зерттеу сайын қолданылған доза, ем ұзақтығы және бақылау әдісі әртүрлі болғандықтан, нәтижелерді бір қорытындыға жинау қиын деген пікірлер де бар. Әсіресе көктамыр инъекциясы жағында ішетін түрге қарағанда жақсы жоспарланған зерттеулердің өзі азырақ екенін де ескерген жөн. Отандық және шетелдік дерматология қауымдастықтары мен реттеуші органдар осы себептен ағарту мақсатындағы қолданысқа сақтықпен қарайды.

Нәтижеге қандай деңгейде үміттену керек?

Глутатионның меланин жолына араласуы мүмкін екені туралы механизм жеткілікті түрде түсіндіріледі. Бірақ механизмнің түсіндірілуі мен барлық адамда байқарлықтай өзгеріс болуы, екі бөлек мәселе.

Дене ерекшелігіне, бастапқы тері реңкіне, ем дозасы мен санына қарай сезілетін нәтиже адамнан адамға өзгеше болуы мүмкін. Қауіпсіздік тұрғысынан алғанда, көктамыр инъекциясы міндетті түрде дәрігердің бақылауымен, тиісті дозада жүргізілуі керек ем екенін де есте сақтаған жөн.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).