Тері қабыршағын кетірудің механикалық үйкеу және химиялық еріту әдістеріне бөліну принципі мен тері түріне қарай таңдау критерийлері

Бетті жуғаннан кейін қолмен сипағанда белгілі бір жерлер тым кедір-бұдыр сезілсе, бұл теріде қабыршақ жиналғанының белгісі. Қабыршақты тазарту құралдары негізінен екі топқа бөлінеді. Түйіршіктер немесе щеткамен үйкеп кетіретін механикалық әдіс және құрамындағы заттар терінің қабыршақ жасушаларын ұстап тұрған желімдей байланысты еріту арқылы әсер ететін химиялық әдіс. Екеуі де түптеп келгенде ескі қабыршақты кетіреді дегенге саяды, бірақ теріге тигеннен бастап әсер ету тәсілі мүлдем басқаша. Сондықтан қай әдіс өз теріңізге сай келетінін білу үшін, әрқайсысының неге дәл солай әсер ететінін алдымен түсіну керек.

Тері қабыршағы неге табиғи түрде жиналады?

Тері ең төменгі қабатында үздіксіз жаңа жасушалар түзіп, оларды жоғары қарай итеріп отырады. Осы жасушалар бетіне дейін көтеріліп, жалпайып, өліп, түзетін қабат дәл сол қабыршақ қабаты. Қалыпты жағдайда бұл жасушалар шамамен 2 аптадан 4 аптаға дейінгі мерзімде өздігінен түседі.

Мәселе мынада, бұл цикл әрдайым бірдей бола бермейді. Жас ұлғайған сайын және күн сәулесіне ұзақ уақыт түскен сайын жасушалардың түсу жылдамдығы баяулайды, ал астыңғы қабаттан итеру жылдамдығы онша азаймайды. Нәтижесінде жоғарғы қабатта жасушалар үйіліп, қабыршақ қабаты қалыңдайды да, тері күңгірт әрі кедір-бұдыр көрінеді. Қабыршақты тазарту дегеніміз осы тоқтап қалған бөлікті ғана таңдап тазартып, айналымды қайта көзге көрінетін етудің процесі.

Механикалық қабыршақ тазартудың әсер ету принципі

Механикалық қабыршақ тазарту атауынан белгілі болғандай, физикалық күш, яғни үйкеліс арқылы қабыршақты кетіреді. Скрабтағы түйіршіктер немесе қабыршақ тазартатын щетка тері бетін үйкегенде, әлдеқашан өліп, жұқарып көтерілген қабыршақ жасушалары үйкеліс күшімен түсіп қалады.

Бұл әдістің ерекшелігі, күш түсірген сәтте-ақ нәтиже көзге көрінеді. Себебі химиялық құрамдастың сіңіп, әсер етуін күтудің қажеті жоқ, үйкеген сол сәтте-ақ беттегі кедір-бұдыр жерлер тазарады. Дегенмен бұл күш тек қабыршақ қабатын ғана таңдап әсер етпейді. Түйіршіктер ірі немесе үшкір болса, әлі түсуге дайын болмаған жасушаларды да қоса қыратуы мүмкін, ал сол жерде көзге көрінбейтін ұсақ жарақаттар қалуы ықтимал.

Түйіршіктің пішіні мен мөлшері де тітіркену дәрежесін анықтайды. Дөңгелек және ұсақ түйіршіктер тері бетін жайлап сипап өтеді, ал бұрышты әрі ірі түйіршіктер теріге ілінгендей еніп, күш бір нүктеге шоғырланады. Дәл сол қарқынмен үйкелгеннің өзінде түйіршіктің пішініне қарай теріге түсетін жүктеменің әртүрлі болатын себебі осында.

Химиялық қабыршақ тазартудың әсер ету принципі

Химиялық қабыршақ тазарту қышқыл құрамдас заттардың қабыршақ жасушаларын бір-біріне желімдей байланыстырып тұрған байланысты босатып, жасушалардың өздігінен түсуін қамтамасыз ету тәсілі. Негізгі құрамдастар AHA (альфа-гидроксиқышқыл, гликол немесе сүт қышқылы сияқты суда жақсы еритін қышқыл) және BHA (бета-гидроксиқышқыл, салицил қышқылы негізгі өкілі болатын майда жақсы еритін қышқыл).

Екі құрамдастың еру қасиеті әртүрлі болғандықтан, жететін орны да басқаша. AHA суда жақсы еритіндіктен тері бетіндегі қабыршақ қабатына кеңінен таралады, ал BHA маймен жақсы араласатындықтан май безі бітеп тұрған саңылаулардың ішіне дейін енеді. Сондықтан беті кедір-бұдыр әрі күңгірт болған жағдайда AHA, ал саңылаудың ішінде май мен қабыршақ араласып қалған жағдайда BHA қолайлырақ деп есептеледі. Үйкемей-ақ қабыршақ тазарудың себебі, байланысы босаған жасушалардың бетті жуу немесе табиғи түсу процесінде өздігінен түсіп қалуында.

Соңғы кезде PHA (полигидроксиқышқыл, AHA-ға ұқсас әсер ететін, бірақ молекула өлшемі үлкен болғандықтан теріге баяу сіңетін қышқыл) туралы да жиі айтылады. Молекуласы үлкен болғандықтан бірден тереңге ене алмай, тері бетінде ақырын әсер етеді, сол себепті AHA немесе BHA-ға қарағанда тітіркенуі аз, бірақ тазару жылдамдығы да соғұрлым баяу.

Екі әдістің қайсысы аз тітіркендіреді?

Механикалық әдістің тітіркенуі негізінен қысым мен түйіршіктің пішініне байланысты туындайды. Қатты үйкелген сайын немесе түйіршік ірі болған сайын қабыршақ қабатының бетінде ұсақ жарықшақтар пайда болуы оңай, ал бұл жарықшақтар терінің тосқауыл қабатының ылғалды ұстап тұру күшін әлсіретеді. Күшті реттеу түгелдей қолданушының қолына байланысты болуы механикалық әдістің осал тұсы.

Химиялық әдістің тітіркенуі негізінен концентрация мен қышқылдық дәрежесіне (pH, сутегі иондарының концентрациясы арқылы қышқылдық деңгейін көрсететін көрсеткіш) байланысты анықталады. Концентрация жоғары немесе pH төмен болған сайын байланысты босату күші артып, соған қарай тітіркену де күшеюі мүмкін. Дегенмен химиялық әдісте құралдың затбелгісінде жазылған концентрация арқылы қарқындылықты біршама болжауға болатындықтан, қол күшіне тәуелді механикалық әдіске қарағанда тітіркенуді болжап, реттеу салыстырмалы түрде оңайырақ деп саналады.

Тері түріне қарай өзгеретін таңдау критерийлері

Терінің жағдайына қарай екі әдістің беретін жүктемесі әртүрлі көрінеді. Төмендегі критерийлерге сүйенсеңіз, бағыт таңдау оңайырақ болады.

• Майлы, саңылаулары жиі бітеліп қалатын тері: BHA сияқты майда еритін химиялық құрамдас тиімді. Себебі май безінің майы да май текті зат болғандықтан, майда еритін құрамдас соның ішіне дейін ене алады.
• Құрғақ, жиі тартылатын тері: механикалық үйкеліске қарағанда әлсіз концентрациялы AHA жүктемесі азырақ. Себебі үйкеліс әлдеқашан жұқарған тосқауыл қабатты одан әрі тітіркендіруі мүмкін, ал химиялық әдіс күш түсірмей-ақ қабыршақты тазарта алады.
• Сезімтал, жиі қызаратын тері: екі әдісті де төмен қарқыннан бастау ұсынылады. Тосқауыл қабат әлсіреген жағдайда үйкеліс те, қышқыл құрамдас та тітіркендіргіш бола алады, сондықтан алдымен төмен концентрация мен сирек жиілікпен теріңіздің қалай әрекет ететінін тексеру қауіпсіз.
• Аралас тері: көбіне аймаққа қарай әртүрлі әдіс қолданылады. Себебі бір бетте май бөлінуі көп аймақ пен құрғақ аймақ қатар кездеседі, сол себепті бір ғана әдісті бүкіл бетке бірдей қолдансаңыз, бір жері тым артық немесе жеткіліксіз әсерге ұшырауы оңай.

Қабыршақты жиі тазарту неге керісінше жағдайды нашарлатады?

Қабыршақ тазарту тоқтап қалған қабыршақты ғана таңдап тазартқанда тиімді болады. Ал жиілігін арттырсаңыз, әлі түсуге дайын болмаған жасушалар да үздіксіз кетіп, теріні қорғауы тиіс қабыршақ қабатының өзі жұқара бастайды.

Қабыршақ қабатын жиі кірпіш пен цементке теңейді. Жасушалар кірпіш болса, солардың арасын толтыратын липид (тері жасушалары арасын толтыратын май текті зат) цемент рөлін атқарады. Қабыршақты тым жиі тазартсаңыз, тек кірпіш қана емес, цемент рөлін атқаратын липид те бірге жуылып кетіп, қабырғаның өзі сирей бастайды. Сонда ылғал оңайырақ буланып, сыртқы тітіркендіргіштер оңайырақ енеді, нәтижесінде қызару немесе ащу сияқты реакциялар керісінше жиілеуі мүмкін.

Қабыршақ тазартқаннан кейінгі күтім

Қабыршақты тазартқаннан кейін тері бетін жауып тұрған ескі қабат жұқарған күйде болады. Осы кезеңде күтімді қалай аяқтайтыныңызға қарай нәтиже де өзгереді.

Ылғал мен майды толтыратын ылғалдандырғышты дереу артынан жағу ұсынылады. Себебі жұқарған беттен ылғал буланып кету жылдамдығы әдеттегіден жылдамырақ. Ал күннен қорғайтын крем қабыршақ тазартудан кейін әсіресе мұқият пайдаланылуы керек делінеді. Себебі қабыршақ қабаты жұқарған кезде күн сәулесі тереңірек енуі оңайлайды.

Жиілікті теріңіздің беретін реакциясын бақылай отырып, ақырын арттырған қауіпсіз, ал алғашынан-ақ механикалық және химиялық әдісті бірге қатты қолдануды болдырмаған жөн. Екі әдісті бір күні қатар қолдансаңыз, әрқайсысын жеке қолданғанмен салыстырғанда қабыршақ қабатына түсетін жүктеме тікелей қосылады, сондықтан алдымен біреуін тұрақтандырып, екіншісін арасына уақыт салып ақырын қосу теріге қауіпсізірек тәсіл болады.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).