Химиялық пилингтегі қышқыл құрамдастар өлі жасушаларды қалай босатып, безеу мен дақтарды азайтады: концентрацияға қарай айырмашылықтар

Дерматологиялық клиникаларда немесе косметология кабинеттерінде «пилинг» деген сөзді жиі естиміз, бірақ теріде нақты не болатынын білетіндер аз. Бетке қышқыл ерітінді жағылады дегенді естігенде алдымен қорқу да түсінікті нәрсе.

Шындығында химиялық пилинг қышқылмен теріні күйдіру немесе еріту емес. Ол қазірдің өзінде түсуге дайын тұрған өлі жасушаларды ұстап тұрған байланысты босатып, табиғи түрде баяу жүріп жатқан жасуша жаңаруын жылдамдатып, тегіс ететін процеске жақынырақ.

Қышқыл өлі жасушаларды қалай ажыратады?

Мүйізді қабаттың ең үстіңгі жағында ескі жасушалар бір-біріне тығыз жабысқан күйде жиналып қалады. Бұл жасушаларды ұстап тұратын кішкентай желім түйме тәрізді құрылым бар, ал дені сау теріде бұл байланыс уақыт өте өзінен-өзі босап, өлі жасушалар табиғи түрде түсіп кетеді.

Мәселе, май бездері белсенді жұмыс істегенде немесе жас ұлғайған сайын бұл байланыс күтілгеннен де ұзақ әрі мықты сақталып қалатынында. Өлі жасушалар уақытында түспей жиналса, тері беті күңгірт тартып, кеуек тесіктер де тез бітеледі. Химиялық пилингте қолданылатын қышқыл дәл осы желім түймені химиялық жолмен босатады. Жасушаларды ұстап тұрған күш әлсіреген сайын, қалыпты жағдайда 2-4 апта бойы баяу түсетін өлі жасушалар тезірек әрі бірқалыпты түседі.

Бұл процесте ең жиі қолданылатын қышқылдар, AHA (альфа-гидроксиқышқыл) мен BHA (бета-гидроксиқышқыл). AHA суда жақсы еритіндіктен тері бетіндегі өлі жасуша байланысын кеңінен босатады, ал BHA майда жақсы араласатындықтан май бездерімен бітелген кеуек тесіктің ішіне дейін еніп, соның ішіндегі өлі жасушаларды да тазалайды, міне осы екеуінің айырмашылығы.

AHA тобының өзінде де молекула өлшеміне қарай әсер ету аймағы өзгереді. Гликольқышқылдың молекуласы кішкентай болғандықтан мүйізді қабатқа тереңірек әрі жылдам сіңеді, ал сүт қышқылының молекуласы сәл үлкенірек болғандықтан негізінен беткі қабатта баяу әсер етеді. Молекула неғұрлым кіші болса, соғұрлым тезірек әрі тереңірек енеді деп есте сақтасаңыз болады. Сол себепті бірдей концентрацияда да қай қышқыл қолданылғанына байланысты теріге әсер ету сезімі мен қабыршықтану дәрежесі әртүрлі болуы мүмкін.

Беткі пилинг пен терең пилингтің айырмашылығы неде?

Бірдей қышқыл болса да, концентрациясы мен теріде тұру уақытына қарай жету тереңдігі өзгереді. Беткі пилинг мүйізді қабаттан эпидермистің ең үстіңгі қабатына дейін ғана әсер етіп аяқталады, мұнда гликольқышқылын немесе салицил қышқылын төмен концентрацияда қысқа уақыт жағу тәсілі жатады.

Орташа тереңдіктегі пилингте әсер эпидермистен өтіп, дерманың дәл үстіңгі шекарасына дейін жетеді. Трихлорсірке қышқылын белгілі концентрацияда қолдану, осының типтік мысалы, беткі пилингке қарағанда түсетін қабат қалыңырақ, қызару кезеңі де сәл ұзағырақ болады.

Терең пилинг дерманың ішкі қабатына дейін әсер ететіндіктен, қазір клиникаларда да өте шектеулі жағдайларда ғана жасалады. Қышқыл қаншалықты тереңге жетсе, түсетін өлі жасуша мөлшері де соғұрлым көп болады, демек қалпына келу мерзімі де ұзарады, бұл заңды нәрсе.

Безеуге неге қышқыл құрамдастар қолданылады?

Безеу көбіне кеуек тесіктің аузы өлі жасуша мен маймен бітелуден басталады. Мұндайда BHA тобына жататын салицил қышқылы жиі қолданылады, себебі майда жақсы еритін қасиетінің арқасында май бітеген кеуек тесіктің ішіне дейін еніп, ондағы жиналған өлі жасушаларды да бірге босатады.

Кеуек тесікті бітеп тұрған өлі жасуша кесегі босаған кезде май еркін ағатын жол ашылады, безеу бактериясы жақсы көретін тұйықталған, оттегісіз орта да азаяды. Салицил қышқылының өзінде қабынуды басатын қасиет те бар екені белгілі, сол себепті пайда болып қалған безеудің қызаруын басуға да көмектеседі деп саналады.

Безеу тәрізді теріге төмен концентрациялы пилингті жүйелі түрде қайталап жасау жиі ұсынылатын себебі де осында. Бір рет күшті концентрация қолданғаннан гөрі, 2-4 апта аралықпен 4-6 рет әлсіз тітіркенуді бөліп беру кеуек тесіктегі өлі жасушаның қайта жиналу жылдамдығын тұрақты түрде баяулатуға тиімдірек деп есептеледі.

Пигментацияға қандай принциппен әсер етеді?

Мелазма немесе безеуден қалған дақ сияқты қоңыр түсті іздер эпидермис жасушаларының ішінде меланин деп аталатын пигмент түйіршіктерінің жиналуынан пайда болады. Химиялық пилинг бұл меланинді тікелей ыдыратпайды, керісінше меланинді өз бойында сақтаған өлі жасушалардың теріден шығу жылдамдығын арттыру арқылы әсер етеді.

Өлі жасуша ауысу циклі жылдамдаған сайын пигментті бойына жинаған ескі жасушалар жиірек түседі, ал астынан пигменті әлі аз жиналған жаңа жасушалар шығады. Бұл процесс 4-6 апта аралықпен 4-6 рет қайталанғанда көзге көрінетін дақ біртіндеп ағарады деп хабарланады. Дегенмен пигмент дерма қабатына дейін терең орналасқан жағдайда пилингтің өзі жеткіліксіз болуы мүмкінін де ескерген жөн.

Концентрация жоғарылаған сайын қалпына келу процесі қалай өзгереді?

Қышқыл концентрациясы жоғарылаған сайын өлі жасуша байланысын босату күші де артады, сол мөлшерде бір реттік түсетін өлі жасуша мөлшері де көбейеді. Төмен концентрацияда көзге дерлік көрінбейтін дәрежеде ұсақ қабыршықтар ғана түседі, ал концентрация жоғарылаған сайын тері беті ақшыл тартып немесе жұқа қабықша тәрізді түсіп жатқаны айқын байқалуы мүмкін.

Қалпына келу мерзімі де концентрацияға пропорционалды түрде ұзаратын үрдіс байқалады. Төмен концентрациялы пилингтен кейін көбіне сол күні немесе келесі күні макияж жасауға болады, ал жоғары концентрациялы пилингтен кейін қызару мен қабыршықтану 7-14 күндей сақталуы мүмкін.

• Төмен концентрация: байланыс сәл ғана босайды, сондықтан мүйізді қабаттың тек беткі жағы жұқалап тазарады, тітіркену аз болғандықтан қалпына келу де 1-2 күн ішінде аяқталатын жағдай жиі кездеседі.
• Орташа концентрация: байланыс кеңірек аймақта босайды, эпидермис толығымен жаңарғандай сезім қалдырады, қызару 3-5 күнге созылуы мүмкін.
• Жоғары концентрация: әсер дерма шекарасына жақын жерге дейін жетіп, өлі жасуша қалың түседі, сол мөлшерде пигмент немесе тыртықты жақсарту әсері де күштірек болады деп хабарланады, бірақ қалпына келу мерзімі де ұзарады.

Пилингтен кейін тері неге сезімтал болады?

Қышқыл өлі жасуша байланысын босатқаннан кейін теріні қаптап тұрған мүйізді қабат уақытша жұқарған күйге келеді. Мүйізді қабат сыртқы тітіркендіргіштер мен ылғал буланудан қорғайтын бір түрлі қалқан рөлін атқаратындықтан, бұл қалқан жұқарған соң күн сәулесі немесе үйкелу сияқты әсерлерге әдеттегіден сезімтал жауап беруі мүмкін.

Осы кезеңде күннен қорғауға ерекше мән беру керек делінетін себебі де осында. Жұқарған мүйізді қабаттың астына күн сәулесі оңайырақ жететіндіктен, пилингпен ағармақ болған дақ керісінше қайта қоюлану қаупі артады.

Дәл осы себептен пилингтен кейінгі 5-7 күнде өлі жасушаны алып тастайтын басқа құралдарды немесе ыстық компресс сияқты күшті тітіркендіретін күтімді қатар қолданбаған жөн деп ұсынылады. Әлдеқашан жұқарған қорғаныш қабатына тағы бір тітіркену қоссаңыз, тері қалпына келуге уақыт таппай, қызару мен сезімталдық керісінше ұзаққа созылуы мүмкін. Оның орнына тек ылғалдандыру мен күннен қорғауды қарапайым түрде қамтамасыз ету жаңа өлі жасушаның қалыпты орналасу процесіне кедергі жасамайтын әдіс ретінде белгілі.

Пилинг арасындағы аралық неге белгіленген?

Өлі жасуша эпидермистің ең түбіндегі қабатта пайда болып, бетіне қарай көтеріліп, түсіп кетуге дейін шамамен 28-30 күндей уақыт кетеді деп саналады. Пилинг арқылы өлі жасуша сәл тезірек түссе де, астынан жаңа жасуша көтеріліп, орнығуға әлі де белгілі бір уақыт қажет.

Сол себепті пилинг арасындағы аралық тым қысқа болса, әлі орнықпаған нәзік жасуша қабаты қайта-қайта тітіркенеді. Мүйізді қабат өз рөлін атқаруға үлгермей үнемі жұқарған күйде қалса, керісінше тері бөгеті әлсіреп, тітіркенуге бейім бола бастайды. Ал керісінше аралықты орынды ұстасаңыз, өлі жасушаның жаңадан орналасу табиғи циклымен үйлесіп, тітіркенуді азайтып, әсерді жинақтай беруге болады.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).