Vascular, Pigmented, o Structural na Dark Circles: Bakit Magkaiba ang Tamang Gamot sa Bawat Uri

May mga taong tuwing tumitingin sa salamin, laging maitim ang ilalim ng mata kahit tulog nang tulog. Kahit sapat na ang pahinga at wala nang pagod, madalas hindi pa rin nawawala ang dark circles. Ang dahilan, hindi pala iisang sanhi lang ang dark circles.

Sa pangkalahatan, nahahati ito sa tatlong uri: vascular, pigmented, at structural. Magkaiba ang daan kung bakit nagmumukhang madilim ang bawat isa. Kaya kung hindi mo alam ang tamang sanhi at basta ka lang magpapagamot, karaniwang nauubos lang ang panahon at pera nang walang resulta. Suriin natin nang paisa-isa kung bakit nagkakaroon ng bawat uri at bakit iba ang gamot na kailangan.

Bakit Ganito Kanipis ang Balat sa Ilalim ng Mata?

Ang balat sa ilalim ng mata ay isa sa pinakamanipis na parte ng mukha. Halos 0.5 milimetro lang ang kapal nito, mas manipis pa sa kalahati kumpara sa pisngi o noo.

Ang dahilan kung bakit ganito kanipis, halos wala nang taba sa ilalim nito at mas mababa rin ang collagen density sa dermis kumpara sa ibang bahagi ng mukha. Kung isasalarawan sa papel, ang balat sa pisngi ay parang makapal na papel na maraming layer na nakadikit, habang ang balat sa ilalim ng mata naman ay parang isang piraso lang ng manipis na tissue paper.

Kapag manipis ang balat, mas madaling sumilip ang mga bagay na nasa ilalim nito. Halos katulad ito ng anino ng tao na lumilitaw sa likod ng manipis na kurtina. Sa ilalim ng balat na ito, may mga daluyan ng dugo, kalamnan, taba, at buto na magkakapatong, at ang istraktura mismong ito ang nagtatakda kung anong uri ng dark circle ang mangyayari.

Bakit Kadalasang Asul o Lilang Kulay ang Vascular Type?

Ang vascular type dark circle ay dulot ng mga ugat sa ilalim ng balat na sumisilip mula sa loob. Sa mga ugat na ito, dumadaloy ang dugong maitim na kulay dahil naubos na ang oxygen nito, at ang kulay na ito ang sumisilip sa manipis na balat kaya lumalabas na asul, lila, o kung minsan ay madilim na kayumanggi.

Interesante ang punto rito. Hindi talaga asul ang dugo sa loob ng ugat, madilim na pulang-kayumanggi ang tunay na kulay nito. Pero bakit asul ang nakikita natin? Dahil ito sa paraan ng paglalakbay ng liwanag papasok sa balat. Ang red wavelength ay pumapasok nang malalim sa balat pero halos lahat naaabsorb, samantalang ang blue wavelength naman ay pumapalag sa mas mababaw na parte at mas marami ang bumabalik sa mata natin. Kaya kahit ano pa ang tunay na kulay ng dugo, asul o lila ang nakikita natin. Parang ang tubig sa dagat, transparent talaga ito pero lumalabas na asul kung mas malalim, ganoon din ang prinsipyo dito.

May dahilan din kung bakit lalong lumalala ang vascular type kapag kulang sa tulog, sobra ang pagod, o may nasal congestion. Kapag pinipigilan ang circulation ng dugo, natitipon ang dugo sa loob ng ugat kaya mas kitang-kita ang ugat at mas madilim ang kulay nito. Kabaliktaran naman kapag sapat na ang pahinga, madalas kumukupas ito dahil dito.

Karaniwan rin makita ang vascular type sa mga batang pa lang. Kung manipis ang balat at malapit sa surface ang ugat, mas madaling sumilip kaya may impluwensya rin dito ang katawuhan. Kung marami sa pamilya mo ang laging madilim sa ilalim ng mata, posibleng nagmana ka ng katulad na kapal ng balat o posisyon ng ugat.

Bakit Kayumanggi ang Kulay ng Pigmented Type?

Ang pigmented type dark circle ay dahil sa akumulasyon ng melanin pigment sa balat ng ilalim ng mata. Ang melanin ay kayumanggi na pigment na ginagawa ng katawan para protektahan ang balat laban sa UV rays, at ang bahaging kadalasang naiiritahan tulad ng ilalim ng mata ay mas madaling matipunan nito.

Ang pagkuskos sa mata, chronic itchiness dahil sa atopic dermatitis o allergic conjunctivitis, at UV exposure ang pangunahing sanhi nito. Kapag paulit-ulit na naiiritahan ang balat, itinuturing ito ng katawan na pinsala kaya gumagawa ng mas maraming melanin bilang depensa. Kapag paulit-ulit ang prosesong ito, kapansin-pansing tumitipon ang pigment. Katulad ito ng bakas na kayumanggi na naiiwan sa pinagalingang pigsa o sugat, tinatawag itong post-inflammatory hyperpigmentation. Dahil manipis ang balat sa ilalim ng mata, mas matindi at mas matagal na naiiwan ang bakas na ito.

Malaki rin ang epekto ng genetics sa pigmented type. Kung medyo madilim ang skin tone mo o palagi ring madilim ang ilalim ng mata ng magulang mo, posibleng nagmana ka ng katawuhan kung saan mas active ang melanocytes, ang mga cells na gumagawa ng melanin.

Ibang-iba ito sa vascular type dahil kahit matulog nang maayos o gumaling ang kondisyon, hindi kumukupas ang pigmented type. Dahil naipon na ang pigment sa loob ng balat, kailangan ng approach na sumisira o nagpapababa mismo sa pigment na ito.

Bakit Parang May Anino ang Structural Type?

Ang structural type dark circle ay hindi problema sa pigment o sa ugat kundi anino na dulot ng 3D na istraktura sa ilalim ng mata. Habang tumatanda, posibleng lumabas ang taba sa ilalim ng mata at bumukol, o baliktaran, kumupas at bumaba kaya nagkakaroon ng malalim na guhit.

Ang pagbabagong ito ay katulad ng bumbukol na burol na kasunod na may malalim na lambak. Kapag umaganap ang liwanag mula sa itaas papuntang baba, natural na nagkakaroon ng anino sa lambak na ito, at ito ang nakikita nating parang dark circle.

Kung susuriin pa, ang dahilan kung bakit nangyayari ang pagbabagong ito, humihina ang manipis na layer na humahawak sa taba (orbital septum) at ang ligament na nakakabit sa buto (tear trough ligament) habang tumatanda. Noong bata pa, hinahawakan ng layer at ligament na ito ang taba sa lugar, pero kapag nawalan na ng elasticity, tumutulak papaunang ang taba kaya nabubuo ang bukol. Sabay-sabay, nananatiling malalim ang parte kung saan naka-attach ang ligament sa buto, kaya nabubuo ang lambak mismo sa ilalim ng bukol. Kaibahan nito sa umagang pamamaga, bihirang magbago ang hugis nito kahit banayad na pindutin ng daliri ang balat, at ito ang natatanging katangian ng uring ito.

Dahil walang kinalaman sa pigment o circulation ang structural type, madalas hindi bumubuti kahit anong dami ng brightening product ang ilagay. Kung hindi babaguhin ang mismong istraktura na nagdudulot ng anino, mahirap talagang malutas ito.

Bakit Lumalala ang Dark Circles Habang Tumatanda?

Lumalala ang lahat ng tatlong uri habang tumatanda, pero iba-iba ang dahilan ng bawat isa.

Para sa vascular type, bumababa ang collagen at elastic fibers ng balat habang tumatanda kaya lalong manipis ang balat mismo, kaya mas kitang-kita ang mga ugat kumpara noon. Para naman sa pigmented type, dahil paulit-ulit na naiipon ang UV exposure sa loob ng ilang dekada, madalas nagpapatong-patong ang pigmentation. Para sa structural type, katulad ng nabanggit kanina, karaniwang nagsisimula magkalag ang tissue na humahawak sa taba mula sa mid-30s pataas.

Kaya karaniwang vascular type lang ang mas namamayani noong bata pa, pero habang tumatanda, dumadagdag ang pigmented at structural factors kaya lalong nagiging complicated ang dark circles.

Posible Bang Magsanib ang Tatlong Uri Nang Sabay-Sabay?

Sa totoo lang, hindi bihira na makita sa isang tao ang tatlong uri, vascular, pigmented, at structural, nang sabay-sabay. Halimbawa, may manipis na balat at predisposed sa vascular type, tapos nadagdagan ng pigment dahil sa matagal na pagkuskos ng mata, at habang tumatanda ay nadagdagan pa ng pagbabago sa fat structure.

Sa ganitong kaso, mahirap tiyakin ang isang uri lang sa pagtingin lamang. Kung kumukupas ang anino kapag banayad na hinihila ang balat, ibig sabihin malaki ang structural factor, at kung kumukupas ang kulay kapag pinindot ang balat, ibig sabihin malaki ang vascular factor, ayon sa alam natin. Para sa tumpak na pagtataya, makakatulong ang konsulta sa dermatologist para malaman kung anong uri talaga.

Paano Nagkakaiba ang Approach sa Gamot Ayon sa Uri?

Dahil iba-iba ang sanhi, iba-iba rin ang disenyo ng approach para sa bawat uri.

• Para sa vascular type, ang approach na ginagamit ay direktang gumagawa sa mismong ugat na sumisilip. Alam na nakakatulong ang laser na tumutugon sa daluyan ng dugo o mga therapy na nagpapabuti sa circulation, at dahil ang sanhi ay problema sa circulation, inirerekomenda ring sabayan ito ng lifestyle habits gaya ng sapat na tulog at cold compress.
• Para sa pigmented type, ang focus ng approach ay ang pagpapakupas ng melanin na naipon na. Ginagamit ang brightening ingredients o laser na tumutugon sa pigment, dahil ang layunin nito ay sirain ang pigment at pigilan ang panibagong pagbuo nito.
• Para sa structural type, kailangan ng approach na direktang inaayos ang bukol o lambak na 3D structure. Maaring isaalang-alang ang filler para punuin ang malalim na parte o procedures para ayusin ang lumabas na taba, dahil ang layunin ay pabanayarin ang kurba na nagdudulot ng anino.
• Para sa combination type, madalas na kailangan ng ilang approach nang magkasama. Kung isa lang sanhi ang aayusin, mananatili pa rin ang anino sa ibang uri, kaya alam na kailangan ng konsulta para malaman ang priority.

Makakatulong Ba Ang Self-Care Sa Pagpapabuti Ng Dark Circles?

Hindi ganap na mawawala ang dark circles sa pamamagitan lang ng lifestyle habits, pero iba-iba ang dami ng tulong nito depende sa uri.

• Alam na malaking tulong ang sapat na tulog lalo na para sa vascular type. Kapag kulang sa tulog, natitipon nang madali ang dugo sa ugat kaya mas kitang-kita ang kulay.
• Ang paglalagay ng mas matataas na unan para bahagyang nakataas ang ulo habang natutulog ay maaari ring makatulong sa vascular type. Kapag nagbago ang direksyon ng gravity, bumababa ang dami ng dugo na natitipon sa mga ugat malapit sa mata.
• Ang UV protection ay nakakatulong para pigilan ang paglala ng pigmented type. Ang UV ay isa sa pangunahing factor na nag-iistimulo sa melanin production, kaya inirerekomenda ang paglalagay ng sunscreen kahit sa paligid ng mata.
• Mahalagang bawasan ang pagkuskos ng mata para maiwasan ang pigmented type. Ang paulit-ulit na friction mismo ang nagdudulot ng irritation na nagbubunga ng pigmentation.
• Alam na limitado lang ang maitutulong ng lifestyle habits sa structural type. Ang istraktura na nabuo na kadalasang kailangan ng procedural approach kaysa sa care lamang.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).