Lazer epilyatsiya nega faqat hozir o‘sayotgan tuk follikulasiga ta’sir qiladi va shu sabab necha marta seans kerak bo‘ladi

Lazer epilyatsiyani bir marta qildirsa yetadigandek tuyuladi, lekin nega 3-4 marta, ba’zan hatto 6-7 marta seansga taklif qilishadi, deb hayron bo‘ladiganlar ko‘p. Sababi lazerning kuchsizligida emas. Muammo lazerda emas, tukning o‘sish tartibida.

Bir hudud terisida ham hozir o‘sib turgan tuk, allaqachon o‘sib bo‘lib dam olayotgan tuk va tushishga tayyorlanayotgan tuk bir joyda aralash turadi. Lazer esa aynan shulardan faqat bittasiga, o‘sish davridagi tukka ta’sir qiladi. Shu sababli bitta seansda tukning faqat bir qismi tozalanadi, qolgani esa keyingi seansni kutishi kerak bo‘ladi. Bu tartibni bilsa, nega seanslar to‘planishi kerakligi va nega interval qo‘yilishi tabiiy ravishda tushunarli bo‘lib qoladi.

Lazer epilyatsiya nega bir necha marta kerak bo‘ladi?

Lazer epilyatsiyaning mexanizmi issiqlik yordamida follikulani (tukni hosil qiluvchi teri ostidagi kichik xaltacha) shikastlashdan iborat. Lazer nuri qora pigment, melaninni yaxshi yutadi, tuk ichida ham melanin ko‘p bo‘lgani uchun lazer nur sochganda tuk issiqlikni yutib qiziydi va bu issiqlik follikulagacha yetib borib uni shikastlaydi.

Muammo shundaki, bu issiqlik uzatilishi faqat ko‘zga ko‘rinadigan tuk tolasida sodir bo‘ladi. Hali o‘smagan, teri tashqarisiga chiqmagan follikulada lazer yutadigan pigment nishoni yo‘q. Nishon bo‘lmasa, lazer nuri shunchaki o‘tib ketaveradi. Shu sababli hozir o‘smayotgan follikula qancha lazer olsa ham hech qanday ta’sir bermaydi.

Follikula harakatining uch bosqichi

Follikula bir marta o‘sib tugaydigan tuzilma emas, doimiy aylanib turadi. Bu aylanish tuk sikli deb ataladi va uch asosiy bosqichga bo‘linadi.

• O‘sish davri (anagen): Follikulaning pastki qismidagi hujayralar faol bo‘linib tukni yuqoriga surib chiqaradigan davr. Faqat shu davrda tuk ichi melaninga to‘la bo‘ladi, shu sabab lazer uchun nishon paydo bo‘ladi.
• Regressiya davri (katagen): Hujayra bo‘linishi to‘xtab, follikula asta-sekin qisqara boshlaydigan davr. Melanin ishlab chiqarish ham birga kamayadi, shu sabab lazer yutadigan pigment keskin kamayib qoladi.
• Dam olish davri (telogen): Follikula to‘liq dam olib, keyingi o‘sish davriga tayyorgarlik ko‘rayotgan davr. Bu davrda tuk terining sayoz qatlamida arang ushlanib turadi, shu sabab melanin nishoni deyarli yo‘q.

Bitta hudud ichida ham har bir follikula shu uch bosqichning turli nuqtasida turadi. Bir follikula o‘sish davrida bo‘lganda, yonidagisi allaqachon regressiyada, yana boshqasi esa dam olish davrida bo‘lishi mumkin. Bu holat bir sinfda o‘quvchilarning ta’til boshlanish sanasi turlicha bo‘lishiga o‘xshaydi.

Nega faqat o‘sish davridagi follikula ta’sir oladi?

O‘sish davrida follikulaning pastki qismidagi tuk hujayrasi (tukni bevosita hosil qiluvchi hujayra) va melanotsit birga faol harakatda bo‘ladi. Melanotsit ishlab chiqargan pigment doimiy ravishda tuk ichiga to‘lib boradi, shu sababli bu davrdagi tuk rangi to‘q va yo‘g‘on bo‘ladi.

Lazer energiyasi aynan shu to‘q pigmentga jamlanib yutiladi va issiqlikka aylanadi. Keyin bu issiqlik follikulaning pastki qismidagi tuk hujayrasigacha o‘tib, uni shikastlaydi. Tuk hujayrasi shikastlansa, o‘sha follikula endi yangi tuk yaratolmay qoladi yoki hosil qilsa ham faqat ingichka va och tuk chiqaradigan bo‘lib qoladi.

Qiyoslab aytadigan bo‘lsak, o‘sish davridagi follikula elektr o‘tayotgan simga o‘xshaydi. Tok oqayotgan simni kessang darrov qisqa tutashuv yuz berib katta zarar keladi, tok oqmayotgan bo‘sh simni kessang esa hech narsa bo‘lmaydi, mantiq shunga o‘xshash.

Dam olish va regressiya davridagi follikula nega tinch turadi?

Regressiya va dam olish davrida tuk hujayrasi faolligi kamaygan yoki to‘xtagan bo‘ladi. Melanotsit ham birga faolligini kamaytirgani uchun bu davrdagi follikulada lazer yutadigan nishonning o‘zi yetarli emas.

Bundan tashqari, bu davrdagi follikulaning pastki hujayra to‘plami terining yuqori qismiga siljigan yoki qisqarib qolgan bo‘ladi, shu sababli lazer issiqligi bir qadar yetib borsa ham shikastlanishi kerak bo‘lgan hujayraga yetish qiyin bo‘ladi. Bu allaqachon yo‘q bo‘lib ketgan nishonga o‘q otishga o‘xshaydi.

Shu sababli bu davrdagi follikula keyingi safar o‘sish davriga o‘tguncha kutib turadi va o‘sha vaqtda qayta lazer olishi kerak bo‘ladi.

Nega seanslar orasiga interval qo‘yiladi?

Seanslar orasidagi intervalni belgilaydigan asosiy mezon, follikulaning dam olish davridan qayta o‘sish davriga o‘tishiga ketadigan vaqt. Bu sikl hudud bo‘yicha farq qiladi. Yuzda sikl qisqa bo‘lgani uchun taxminan bir oy atrofida qaytadi, orqa yoki oyoq kabi katta hududlarda esa sikl uzunroq bo‘lgani uchun bundan ko‘proq vaqt ketadi.

Interval juda qisqa qilib belgilansa, hali dam olish davridan o‘tolmagan follikulalar ko‘p bo‘lgan holda seans o‘tkaziladi va samaradorlik pasayadi. Aksincha, interval juda uzun qilib belgilansa, allaqachon o‘sish davrini o‘tib regressiyaga kirib ketgan follikulalar chetda qolib ketishi mumkin. Shu sababli hudud bo‘yicha o‘rtacha sikl asos qilib olinib, interval shu ikkisi orasidagi bir nuqtaga moslanadi.

Bundan tashqari, har bir seansda ta’sir oladigan follikula har xil bo‘lgani uchun, oldingi seansda chetda qolgan follikula keyingi seansda o‘sish davriga to‘g‘ri kelib ta’sir oladi va shu tarzda asta-sekin to‘lib boradi. Seanslar takrorlangan sayin qolgan tuk kamayib borishining sababi ham aynan shu.

Nega hudud bo‘yicha kerakli seanslar soni farq qiladi?

Bir odamning o‘zida ham hudud bo‘yicha kerakli seanslar soni har xil bo‘ladi. Bunga bir necha omil birga ta’sir qiladi.

• Barcha follikula ichida o‘sish davridagilarning nisbati: Yuz yoki qo‘ltiq kabi o‘sish davridagi nisbati yuqori hududlarda bir seansda ko‘p follikula ta’sir oladi, shu sabab nisbatan kamroq seans kerak bo‘ladi. Aksincha, bu nisbat past hududlarda bir safarda ta’sir oladigan follikula soni kam bo‘lib, ko‘proq seans to‘plash kerak bo‘ladi.
• Follikulaning chuqurligi va yo‘g‘onligi: Yo‘g‘on va chuqur tuk melanin miqdori ko‘pligi sababli lazerga yaxshi javob beradi, ammo shunga mos ravishda follikulaning pastki qismigacha issiqlik bir tekis yetib borishi kerak bo‘lgani uchun aniq quvvat sozlamasi yanada muhim ahamiyat kasb etadi.
• Gormon ta’siriga tushadigan hudud ekanligi: Jag‘ chizig‘i yoki pastki qorin kabi gormon o‘zgarishiga sezgir hududlarda mavjud follikula shikastlansa ham, yangi follikula qo‘zg‘alib qayta faollashishi mumkin, shu sabab boshqa hududlarga qaraganda ko‘proq seans kerak bo‘ladi deb ma’lum qilingan.
• Teri rangi va tuk rangi orasidagi farq: Teri ochroq, tuk to‘qroq bo‘lgan sayin lazer faqat tukka aniqroq ta’sir qiladi va samaradorlik oshadi. Farq kuchsiz bo‘lsa, xavfsizlik uchun lazer quvvatini pasaytirish kerak bo‘ladi, shu sabab bir xil shikastlash ta’sirini olish uchun ko‘proq seans talab qilinishi mumkin.

Epilyatsiya natijasini uzoq saqlash uchun nima qilish kerak?

Barcha seanslar tugagandan keyin ham juda ingichka va och tukcha qolib ketishi yoki vaqt o‘tib ba’zi follikula qayta faollasha boshlashi mumkin. Buning sababi follikula butunlay yo‘q bo‘lib ketmasligi, balki shikastlanib funksiyasi keskin kamayishi, shu sabab shaxsning gormon holati yoki genetikasiga qarab ba’zi qismi qayta o‘sishi mumkinligida.

Shu sababli barcha belgilangan seanslar tugagandan keyin ham bir necha oydan bir yilgacha bo‘lgan intervalda saqlovchi (maintenance) seans olish odatiy hol hisoblanadi. Bu vaqtda faqat yangi o‘sib chiqqan ozgina o‘sish davridagi follikula nishonga olingani uchun bir marta bilan tugallanadigan holat ko‘p uchraydi deb tushuntiriladi.

Eng muhimi, belgilangan seanslar orasidagi intervalni o‘zboshimchalik bilan o‘tkazib yubormaslik. Interval saqlanmay seanslar tartibsiz olinsa, shu davrda allaqachon o‘sish davrini o‘tib ketgan follikulalar doimiy chetda qolib ketadi, natijada bir xil sonda seans olsa ham natija kamroq qoniqarli bo‘lishi mumkin.

Aksincha, intervalni juda qisqartirib tez-tez seans olish ham katta foyda bermaydi. Chunki hali dam olish davrida turgan follikula o‘sish davriga o‘tmasdan turib, lazer ta’sir qiladigan nishon shunday yo‘q bo‘lib qolaveradi. Oxir-oqibat tuk sikli degan biologik soatga moslashib seans olish eng samarali usul, va bu soatni e’tiborsiz qoldirib shoshilish natijani tezlashtirmaydi.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).