Ксеомин мен ботокс төзімділігі: кешенді ақуызсыз токсиннің теориялық негізі мен шегі

Ботоксты бірнеше жыл бойы салдырған адамдардың арасында әсері бұрынғыдай ұзаққа бармайтын сияқты деп шағымданатындар кездеседі, мұндай жағдайда бірден ауызға түсетін сөз, төзімділік. Төзімділік туралы әңгіме басталғанда дерлік автоматты түрде аталатын препарат, Xeomin, өйткені ол ботулотоксиннен қосалқы ақуыздарды алып тастап, таза нейротоксинді ғана қалдырғандықтан төзімділікке қарсы тиімді деп саналады. Алайда бұл пікірдің қаншасы шындыққа сай, қаншасы әсірелеу екені біршама бұлыңғыр қалып жатыр. Емханада жиі қойылатын сұрақ болғандықтан қорытындыдан бастасақ, әдеттегі косметологиялық қолданыста төзімділік сирек пайда болады, ал "Xeomin-ге төзімділік болмайды" деген сөз жартылай шындық, жартылай маркетинг. Қайсысы негізді, қайсысы әсірелеу екенін ғылыми дәлелдермен бірге қарастырайық.

Ботокске төзімділік дегеніміз не?

Ботокске төзімділік негізінен екі түрге бөлінеді. Бастапқыдан мүлдем әсер етпейтін біріншілік жауапсыздық және алғашында жақсы әсер беріп, кейін қайталанған сайын әсері азая беретін екіншілік жауапсыздық. Емханада нақты мәселе тудыратыны, екіншісі, оның басты себебі, бейтараптандырушы антиденелер.

Ботулотоксин ағза үшін сырттан келген ақуыз болғандықтан, бірдей ақуыз қайта-қайта енгізілсе, иммундық жүйе оны жау ретінде қабылдап, қарсы антидене шығара бастайды. Міне осы, бейтараптандырушы антидене, ол токсиннің бұлшықеттің жүйке ұшына жетіп жұмыс істеуіне дейін оған жабысып, оны әрекетсіз етіп тастайды. Препарат нақты салынғанымен әсер байқалмайтын жағдай осылай туындайды.

Бақытымызға қарай, бейтараптандырушы антидененің пайда болу шарттары біршама белгілі. Бір реттік үлкен доза қолдану, инъекция аралығының тым қысқа болуы немесе әсер әлі кетпей жатып жиі қосымша салдыру қаупті арттырады. Квадрат жақ немесе гипергидроз сияқты үлкен дозаны жиі қолданатын емдеуде қауіп жоғарылайды, ал қас арасына немесе көз айналасына бірнеше айда бір рет аз доза салдырғанда қауіп төмен. Сан жағынан алғанда, ауқымды талдауда қас арасындағы әжім үшін ботокс салдырған адамдардың арасында бейтараптандырушы антидене пайда болу үлесі шамамен 0.4 пайыз болса, мойын дистониясы сияқты бір реттік үлкен доза қолданатын емдеуде бұл көрсеткіш 1 пайыздан асқан. Демек, төзімділік токсиннің өзінің проблемасынан гөрі, оны қанша мөлшерде, қаншалықты жиі қолданатынына байланысты.

Ботокс салдырса төзімділік пайда болады деген жалпы алаңдаушылық көбіне асырылған, жылына екі-үш рет қас арасына немесе көз айналасына аз доза салдыратын әдеттегі косметологиялық қолданыста антидене пайда болып, әсер жоғалту өте сирек кездеседі. Егер әсер бұрынғыдан тезірек кетіп жатқандай сезілсе, бұл шынымен антиденеден бе, әлде доза, инъекция орны немесе бұлшықеттің үйреніп қалуынан ба, соны алдымен ажырата білу керек, көбіне антиденеге байланысты болмай шығады.

Ксеомин немен ерекшеленеді?

Жоғарыдағы график әр препараттың 100 бірлігіндегі нейротоксин ақуызының мөлшерін өлшеген нәтиже, Botox 0.73, Dysport 0.65, ал Xeomin 0.44 нанограмм болғандықтан, ең азы Xeomin-де. Бірақ нақты айырмашылық осы сандардан тыс жерде жатыр, Botox пен Dysport нейротоксинді қоршап тұрған кешенді ақуызды бірге алып жүрсе, Xeomin осы қаптаманы алып тастап, нақты жұмыс істейтін 150 килодальтондық таза нейротоксинді ғана қалдырған.

Кешенді ақуыздың мәселесі, оның өзі иммундық жүйені тітіркендіретін антиген бола алатынында. Токсинді қоршаған қаптама неғұрлым көп болса, ағзаның оны бөгде дене деп қабылдауына соғұрлым көп негіз пайда болады деп түсінсек болады, шынымен де бір зерттеуде науқастардың шамамен 40 пайызында осы кешенді ақуызға қарсы антидене пайда болғаны анықталған. Дегенмен бұл антидене әсерді тікелей төмендететін бейтараптандырушы антидене емес, әсерге ықпал етпейтін бейтараптандырмайтын антидене болған.

Екі түрлі антиденені бөліп қарасақ, бірі әсерді тікелей әлсірететін бейтараптандырушы антидене, екіншісі ақуызға жауап беретін, бірақ әсерге тимейтін бейтараптандырмайтын антидене. Кешенді ақуыз негізінен екіншісін тудырады, дегенмен иммундық жүйені үнемі тітіркендіру жақсы жағдай емес, Xeomin осы тітіркендіргіш көзін азайтқан препарат. Сондықтан Xeomin-нің кешенді ақуызды алып тастауы иммундық жүйені тітіркендіру мүмкіндігін азайтты деген теориялық негіз анық, жануарларға жасалған зерттеулерде де ол басқа препараттарға қарағанда антиденені азырақ тудыратыны байқалған. Бірақ мұнда әзірге тазарту әдісінің айырмашылығы, теория және жануар деректері ғана бар, бұл айырмашылық адамда нақты қандай нәтиже беретіні бөлек мәселе.

Тиімділігі ботокспен бірдей ме?

Төзімділікке тиімді болғанымен, әсері әлсіз болса мағынасы жоқ, сондықтан алдымен әсерін қарастыру керек. Жоғарыдағы график Xeomin мен Botox-ты бірдей дозада қас арасындағы әжімге салып тікелей салыстырған рандомизацияланған зерттеу, ем қабылдаудан 4 апта өткенде жауап беру көрсеткіші Xeomin-де 96.4 пайыз, Botox-та 95.7 пайыз болып, іс жүзінде айырмашылық болмаған, статистикалық тұрғыдан да Xeomin Botox-тан кем түспейтіні расталған.

Бұл зерттеуге сенуге болатынын оның құрылымы дәлелдейді. 381 адам қатысқан, бағалаушы қай препарат салынғанын білмейтін жағдайда жүргізілген бірдейлік сынағы болды, әсердің көлемі ғана емес, әсер басталу уақыты мен ұзақтығы да екі препаратта ұқсас болды. Мойын дистониясы сияқты басқа емдеу саласындағы салыстырмалы зерттеулерде де қорытынды бірдей болған.

Тиімділігінің бірдей болуы таңдау жүктемесін жеңілдетеді, себебі Xeomin-ге ауысқанда дозаны қайта есептеу немесе әсердің әлсірейтінінен қорқудың қажеті жоқ. Бірлікке шаққандағы әсер шамамен 1 бірлікке 1 бірлік қатынасында сәйкес келетіндіктен, процедураны қабылдау тәжірибесінің өзі өзгермейді, айырмашылық төзімділік сияқты ұзақ мерзімді факторларда ғана байқалады.

Шынымен де Xeomin мен Botox салдырған науқастардың айтуынша, әсер басталу уақыты мен ұзақтығында да елеулі айырмашылық болмаған. Кейбір науқастар Xeomin-нің тезірек тарайтынын сезінеді, бірақ бұл жеке тәжірибенің айырмашылығы ғана, препараттар арасындағы құрылымдық айырмашылық емес. Екі препараттың тиімділігі бірдей болуы бір-бірінен артық екенін білдірмейді, керісінше, препаратты әсерден басқа өлшемдер бойынша таңдауға мүмкіндік беретінін білдіреді. Әсері бірдей екі препараттың арасынан иммундық тітіркенуі көбірегін ұзақ уақыт қолданудың қажеті жоқ.

Шынымен төзімділікті азырақ тудыра ма?

Ең қызық мәселе, антидене пайда болуынан бастасақ, тек Xeomin салдырған науқастарды 6 жыл бақылаған зерттеуде бейтараптандырушы антидене пайда болған адам болмаған. Botox та қазіргі құрамында ауқымды талдау бойынша антидене пайда болу деңгейі шамамен 0.5 пайыз деңгейінде өте төмен, сондықтан қазіргі препараттарда екеуінде де төзімділік сирек кездеседі.

Xeomin нақты пайдасын беретін жағдай, төзімділігі бұрыннан пайда болған науқастарда. Жоғарыдағы график бейтараптандырушы антидененің әсерінен тиімділігін жоғалтқан науқастарды Xeomin-ге ауыстырғаннан кейінгі жағдайды көрсетеді, 4 жылға дейінгі бақылауда науқастардың 84 пайызында антидене деңгейі төмендеп, 62 пайызы антидене мүлдем анықталмайтын деңгейге дейін қалпына келген. Иммундық тітіркенуі аз Xeomin-ге ауысқаннан кейін ағзаның шығарып жатқан антиденесі бірте-бірте азайған.

Xeomin Botox-қа қарағанда төзімділікті азырақ тудырады деп нақты айту үшін екі препаратты бірдей жағдайда ұзақ уақыт салдырып, антидене пайда болуын тікелей салыстырған сынақ керек, бірақ мұндай сынақ әлі жоқ. Қас арасындағы әжім сияқты аз доза қолданатын косметологиялық салада екі препаратта да антидене сирек пайда болатындықтан, кешенді ақуызды алып тастау косметологияда төзімділікті алдын алады деген тұжырым әлі толық дәлелденген емес. Антидене пайда болғанның бәрі әсерді жоғалта бермейді. Антиденесі оң шыққан 27 адамның ішінде әсері нақты жоғалғаны небәрі 5 адам болды.

Төзімділікке қатысты маркетингтің алаңдаушылық тудыруы оңай болатыны осы бос орынға байланысты. "Төзімділігі жоқ токсин" деген жарнама әсірелеу, сол бір сөйлемге сеніп қымбатырақ таңдауды міндетті түрде жасаудың қажеті жоқ. Дегенмен үлкен дозаны жиі қолданатын адам болсаңыз, теория, жануар деректері және ауысу зерттеулері сияқты дәлелдер нақты бар болғандықтан, иммундық тітіркенуі аз Xeomin таңдауы орынды.

Бұл айырмашылық кімге маңызды?

Бұл айырмашылық нақты маңызды болатын жағдай, ең алдымен көп дозаны жиі салдыратын адамдар. Квадрат жақ, гипергидроз немесе дистония сияқты қас арасындағы әжімге қарағанда әлдеқайда көп дозаны қайталап қолданатын жағдайда антидене пайда болу қаупі салыстырмалы түрде жоғары болғандықтан, иммундық тітіркенуі аз Xeomin-ді бірінші кезекте қарастырудың мәні бар. Ботоксты ұзақ уақыт салдырып, әсері қысқарып немесе әлсірейді деп сезінетін, яғни төзімділікке күдіктенетін адамдарға да Xeomin-ге ауысып көру ұсынылады.

Керісінше, қас арасына немесе көз айналасына бірнеше айда бір рет аз доза салдыратын әдеттегі косметологиялық қолданыста екі препаратта да антидене сирек пайда болатындықтан, төзімділік айырмашылығын сезіну мүмкіндігі аз. Косметологиялық мақсатта Xeomin міндетті түрде жақсырақ дегеннен гөрі, таңдау нұсқаларының бірі ғана.

Керісінше, препараттан гөрі маңыздысы, оны қалай қолдану тәсілі. Төзімділікті азайту қағидасы қарапайым, әсер беретін шекте ең аз дозаны қолдану, инъекция аралығын әдетте 3 айдан кем емес етіп жеткілікті ұстау және әсер сәл кетті деп жиі қосымша салдырмау. Қандай препарат қолдансаңыз да осы қағидаларды сақтау төзімділіктің алдын алудың ең сенімді жолы, емханада байқағанымыздай, осы үш қағиданы сақтасаңыз болғаны, көп жағдайда мәселе туындамайды.

Әсіресе үлкен доза қолданатын емдеуде бұл қағида бұрынғыдан да маңыздырақ. Бір аймаққа жиі қосымша салдырған сайын, жиналған доза көбейген сайын антидене пайда болу мүмкіндігі артады, бір баяндамада белгілі бір препаратты қайталап қолданған науқастардың біраз бөлігінде емге төзімділік байқалған. Әсер жүріп тұрған кезде белгіленген аралықты сақтау, ұзақ мерзімде қарасақ, препараттың одан да ұзағырақ жақсы әсер етуінің жолы, бұл препарат түріне қарамастан барлығына бірдей қолданылатын қағида. Айнаға қарағанда әсер сәл кеткен сияқты көрінсе де, белгіленген аралықты сақтаған адам сол препаратпен әлдеқайда ұзақ жақсы нәтижеге ие болады.

Емдеу қалай жүргізіледі, неге назар аудару керек?

Процедураның өзі басқа ботулотоксин препараттарынан айырмашылығы жоқ, қас арасы, көз айналасы, маңдай, квадрат жақ сияқты аймақтарға сәйкес белгіленген дозаны бірнеше нүктеге бөліп енгізеді. Жіңішке ине қолданылатындықтан ауырсыну күшті емес, процедура уақыты да қысқа, әсер әдетте 3-4 күннен 1 аптаға дейінгі аралықта байқала бастап, 1-2 аптада анық көрінеді, 3-4 ай шамасында сақталып, бірте-бірте кетеді.

Xeomin кейбір басқа препараттардан айырмашылығы, тоңазытқышта сақтау міндетті емес, бұл жеткізу тұрғысындағы айырмашылық, бірақ емдеу қабылдаушы үшін сезілетін процесс Botox-пен дерлік бірдей. Әсер басталу мен кету барысы, сақталу мерзімі, келесі процедураны жоспарлау уақыты бәрі ұқсас болғандықтан, препаратты ауыстыру процедураны қабылдау тәжірибесінің өзін өзгертпейді.

Жанама әсерлер де ботулотоксин тобына ортақ, инъекция орнында уақытша көгеру немесе ісіну, жеңіл бас ауруы болуы мүмкін, доза немесе орны дұрыс таңдалмаса қабақ салбырауы немесе мимиканың табиғи емес болуы мүмкін, бірақ көбіне уақыт өте келе қалпына келеді. Жүкті немесе бала емізіп жүрген кезде, миастения сияқты нервтік-бұлшықеттік аурулар кезінде процедурадан бас тарту керек, сондықтан процедура алдында дәрігерге міндетті түрде хабарлау қажет.

Xeomin болсын, Botox болсын, әсер мен қауіпсіздік түпнұсқа препаратты дұрыс дозада анатомияны жетік білетін дәрігердің дәл орынға енгізуінен туындайды. Төзімділікті азайту мақсатында да жай ғана жиі салдыру емес, аралықты сақтау басты нәрсе, ал қандай мақсатпен, қандай дозада қабылдайтыныңызға қарай препарат таңдаудың мәні де өзгереді.