Ниацинамидтің теріні ағарту және қорғаныш кедергісін нығайту секілді екі әсерді қалай қатар беретіні, оның механизмі және тиімді концентрациясы

Косметика құрамын оқып отырғанда ниацинамид (niacinamide) деген атауға жиі тап боласыз. Ол ағартатын эссенцияларда да, тыныштандыратын кремдерде де, тіпті бөртпеге қарсы құралдарда да кездеседі. Бір компоненттің осынша көп мақсатта қолданылғанын көргенде, бәрін жаба салатын әмбебап зат ретінде асыра көрсетіп жүрген жоқ па деген күдік те туады.

Дегенмен ниацинамидтің көптеген өнімге қосылатынының өз себебі бар. Бұл құрам бөлігі теріде екі бөлек жол арқылы жұмыс істейді. Біреуі пигмент пайда болғаннан кейін тері бетіне тасымалданатын жолды тежейтін бағыт, ал екіншісі теріні қоршап тұрған қорғаныш қабатын қайта нығайтып құратын бағыт. Осы екі жолдың неге, қалай жұмыс істейтінін төменде бірден бірлеп түсіндіреміз.

Ниацинамид дәл не нәрсе?

Ниацинамид B3 витамині тобына жататын құрам бөлігі. B3 витамині ағзамыздың энергия түзу процесіне қажетті қоректік зат болса, ниацинамид сол B3 витаминінің ағзада белсенді түрге айналған нысандарының бірі.

Тері жасушалары да ағзадағы басқа жасушалар сияқты энергия түзу мен заттар синтездеу үшін осы B3 тобындағы затты шикізат ретінде пайдаланады. Сондықтан ниацинамидті теріге жаққанда жасушаның пигментті өңдеу мен қорғаныш құрам бөліктерін жасау процестеріне қосымша шикізат келіп қосылған болады. Ол белгілі бір симптомды ғана нысанаға алатын зат емес, жасушаның жұмыс істеуіне қажетті ресурс беретін затқа жақынырақ.

Меланин теріде түс қалдыруды қалай жүзеге асырады?

Тері түсін анықтайтын пигмент меланин меланоцит деп аталатын арнайы жасушаларда түзіледі. Бұл пигмент алғаш пайда болғанда меланоциттің ішінде кішкене қапшық түрінде сақталады. Бұл қапшық меланосома деп аталады, оны пигмент салынған кішкентай көпіршік деп елестетуге болады.

Мәселе мынада: меланосома меланоцит ішінде ғана қалмайды. Бұл қапшық айналасындағы кератиноциттерге, яғни тері бетін құрайтын жасушаларға беріліп, солай ауысады. Курьерлік сәлемдеме логистика орталығынан үй-үйге жеткізілетіні секілді, пигмент қапшығы меланоциттен беткі жасушаларға жеткізілу процесі деп қарауға болады. Осылай жеткізілген меланин беткі жасушалардың ішінде жиналған сайын біз көретін дақтар, ешкі белгілер немесе күңгірттену түрінде көрінеді.

Ниацинамид меланиннің жеткізілуін қалай тежейді?

Ниацинамид меланиннің өзінің түзілуін тоқтататын зат емес. Оның орнына, жоғарыда айтылған жеткізу процесін, яғни меланосоманың меланоциттен кератиноцитке берілу кезеңін баяулататыны туралы деректер бар.

Меланоцит пен кератиноцит жанасатын жерде екі жасуша арасында сигнал алмасатын арнайы жол бар, ниацинамид осы жолға әсер етіп жеткізу жылдамдығын баяулатады деген зерттеулер жарияланған. Курьерлік мысалмен айтқанда, сәлемдеме жәшігін мүлде жасатпау емес, логистика орталығынан үй-үйге дейінгі жеткізу жылдамдығының өзін азайту секілді. Жеткізу баяулаған сайын беткі жасушаларда жиналатын пигмент мөлшері азаяды, соған сай көзге көрінетін пигментация да ашықтануы мүмкін.

Ағартатын құрам бөлігі неге қорғанышты да қатар күтеді?

Пигментация мен тері қорғанышы бір қарағанда бір-бірімен байланыссыз тақырыптай көрінеді. Біреуі түс мәселесі болса, екіншісі ылғал мен қорғаныш қабығы мәселесі ғой. Бірақ нақты теріде бұл екеуі жиі бірге өріліп жүреді.

Қорғаныш қабаты әлсіреген тері ультракүлгін сәулеге немесе сыртқы тітіркендіргіштерге оңайырақ жауап беруге бейім, ал осы реакция кезінде қабыну сигналдары көбейсе, меланоциттер де тітіркеніп, пигментті көбірек түзу бағытына жылжуы мүмкін. Яғни қорғаныш қабаты әлсіз теріде пигментация да жиірек пайда болып, ұзағырақ сақталатын үрдіс бар. Сондықтан тек пигментті ашықтандырумен шектелмей, қорғанышты да қатар нығайту тәсілі ниацинамид секілді екі жолды бірдей ұстанатын құрам бөлігінде айрықша маңызды.

Керамид қандай процесс арқылы көбейеді?

Терінің ең сыртқы қабаты кірпіш пен оны бекітетін цементтен тұратын қабырғаға жиі теңеледі. Кірпіш рөлін мүйізді жасушалар атқарса, кірпіштер арасын бекітетін цемент рөлін керамид бастаған липид құрам бөліктері атқарады. Бұл цемент жеткілікті болғанда ғана қабырғада саңылау пайда болмайды, сол арқылы ылғал азырақ буланады және сыртқы тітіркендіргіш те азырақ енеді.

Ниацинамид кератиноциттің осы керамидті және басқа липидтерді синтездеу процесіне қажетті шикізат қосатыны туралы деректер бар. Себебі жасуша ішінде липид түзетін ферменттер жұмыс істегенде ниацинамид сол метаболизм жолына қажетті кофермент түрінде пайдаланылады. Цемент жасайтын шикізаттың өзі молайған сайын, нәтижесінде қабырғадағы саңылау азайып, қорғаныш қабаты тығыздала түсуі мүмкін. Шын мәнінде ниацинамидті 4 аптадан 12 аптаға дейін үздіксіз жаққан терілерде мүйізді қабаттағы липид мөлшері артып, трансэпидермальды ылғал жоғалту азайғаны туралы деректер бар.

Қорғаныш нығайса, қызару неге басылады?

Қорғаныш қабаты әлсіреген теріге сыртқы тітіркендіргіш заттар мүйізді қабаттың саңылауы арқылы оңай еніп, соған жауап ретінде қан тамырлары кеңейіп, бет оңай қызарып, ыстық сезілу симптомына ұласатын жағдай жиі кездеседі. Керамид көбейіп, қабырғадағы саңылаулар жабылса, тітіркендіргіш заттардың ену жолының өзі азаятындықтан, бұл табиғи түрде қызару мен ыстық сезілудің басылуына әкелуі мүмкін.

Бұл байланысты үш тармаққа бөліп қарасақ, төмендегідей болады:

• Керамид көбейгенде мүйізді қабаттың саңылаулары жабылып, сыртқы тітіркендіргіш заттардың ену жолы азаяды. Тітіркену азырақ енгендіктен қан тамырларының кеңеюіне де себеп азаяды.
• Трансэпидермальды ылғал жоғалту азайса, тері бетінің құрғап, жарылу жиілігі кемиді. Жарылған саңылау өзі тітіркенуге осал орын болғандықтан, бұл саңылаулар азайған сайын сезімтал реакция да азаятыны туралы деректер бар.
• Ниацинамид қабыну тудыратын сигнал заттарының бөлінуін төмендететіні де хабарланған. Тітіркендіргіш енсе де, оған қарсы реакцияның өзі бірқатар басылып, қызарудың ұзаққа созылмай тезірек басылуына көмектесуі мүмкін.

Тиімді концентрация неше % болу керек?

Ниацинамидтің концентрациясы жоғарылаған сайын әсері соған қарай пропорционалды артатын зат емес. Косметикада жиі қолданылатын концентрация әдетте 2%-дан 5%-ға дейінгі аралықта, осы аралықта пигментация жақсаруы мен қорғаныш нығаюы қатар байқалғаны туралы бірнеше зерттеу бар.

Концентрация тым жоғары болса, керісінше бетте ыстық сезілу немесе қызару секілді тітіркену реакциясы пайда болуы мүмкін екені туралы деректер де бар. Әсіресе қорғаныш қабаты бұрыннан әлсіреген немесе тері сезімтал жағдайда болса, алдымен төмен концентрациядан бастап 2 аптадан 4 аптаға дейін бейімделу кезеңін беріп, тітіркенусіз сәйкес келетінін тексергеннен кейін біртіндеп концентрацияны көтеру тәсілі қауіпсізірек деп ұсынылады. Алғаш қолданатындар үшін 2% шамасындағы өніммен бастап, терінің реакциясын бақылап отырған дұрыс.

Басқа ағартатын құрам бөліктерімен бірге қолдануға бола ма?

Ниацинамид меланиннің жеткізілу жолын баяулату арқылы әсер ететіндіктен, пигменттің түзілу кезеңінің өзін тежейтін басқа құрам бөліктерімен әсер ету нүктесі бөлек. Сондықтан екі құрам бөлігін бірге қолдансаңыз, екі түрлі кезеңді бір мезгілде нысанаға алатын үйлесім болуы мүмкін деген деректер бар.

Дегенмен бірнеше ағартатын құрам бөлігін бір мезгілде қабаттап жаққанда теріге түсетін тітіркену жүктемесі де соғұрлым артуы мүмкін. Жаңа құрам бөлігін қосқанда бірден бірнешеуін қоспай, бір-бірлеп ретімен қосып, әр қайсысына терінің қалай жауап беретінін бақылап отырған қауіпсіз.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).